از اين دو استصحاب در اينجا نمىباشد .
به عبارت ديگر در مبحث علم اجمالى گفته آمد كه :
1 - گاهى دوران الأمر بين المتباينين است ، مثل : ظهر و جمعه و يا قصر و اتمام و . . .
در اينجا قاعدهء اشتغال يقينى حكم مىكرد كه بايد به روى و فراغت يقينه تحصيل كنى
2 - گاهى هم دوران الأمر بين الاقل و الاكثر است كه على كلّ حال ، اقلّ قدر متيقّن است .
3 - اقلّ و اكثر خود بر دو نوع بود :
1 - اقلّ و اكثر استقلالى مثل 100 نماز قضاء و يا 150 نماز .
2 - اقلّ و اكثر ارتباطى مثل نماز دهجزئى و يا نه جزئى .
و امّا : رأى مشهور ، از جمله خود شيخ ( ره ) در اقلّ و اكثر استقلالى اين شد كه : بايد اقلّ را كه متيقّن است انجام بدهد و نسبت به اكثر كه مشكوك به شكّ بدوى است ، برائت جارى نمايد .
البته ، ريشه و رمز مطلب در اينجا ، در انحلال علم اجمالى بود به يك علم تفصيلى نسبت به اقلّ و يك شكّ بدوى نسبت به اكثر . البته جمعى هم در اينجا احتياطى شده بودند .
* رأى شيخنا نسبت به اقلّ و اكثر ارتباطى چه بود ؟
رأى ايشان در اقلّ و اكثر ارتباطى هم اين بود كه بايد نسبت به اكثر اصل برائت جارى نمود چه برائت عقليّه و چه برائت فعليه .
دليل شيخ در اينجا نيز همان انحلال علم اجمال به يك علم تفصيل نسبت به اقلّ و يك شكّ بدوى نسبت به اكثر بود .
* رأى مشهور در اقلّ و اكثر ارتباطى چه بود ؟
بر خلاف رأى شيخنا آنها در اينجا احتياطى شدند و نه برائتى .
* باتوجّه به اين توضيحات انما الكلام در چيست ؟
در اين است كه وقتى در ما نحن فيه مىگوئيم آيا ماه رمضان 29 روزى است يا 30 روزى ؟ به عبارت ديگر ماه رمضان در مورد بحث ما ناقص است يا كامل ؟ و در نتيجه 29 روز ، روزه واجب است يا سى روز ؟ اين اقلّ و اكثر ، عند المشهور ، اقلّ و اكثر استقلالى است و نه ارتباطى . چرا ؟
زيرا : روزه در هريك از روزها ماه رمضان مستقلا وجوب دارد و يك تكليف علىحدهاى است .
از طرفى در اقلّ و اكثر استقلالى نسبت به اكثر :
1 - قاعدهء اشتغال جارى نمىشود ، چرا كه علم اجمالى منحل شده و از تأثير مىافتد .
2 - نه استصحاب اشتغال جارى مىشود ؛ چونكه استصحاب شكّ در بقاء لازم دارد و حال
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 543
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٥٤٣