* با توجّه به مقدماتى كه گذشت غرض از ( و الاصل فى ذلك : . . . ) چيست ؟
اين است كه : هر قضيهء خبريّهاى كه داراى غايت يعنى حتى تعلم باشد ، چه در مقام بيان حكم واقعى باشد و چه در مقام بيان حكم ظاهرى باشد و چه اصلا در مقام بيان حكمى نباشد . بلكه در مقام بيان قيام زيد و امارت عمر باشد ، داراى چنين ظرفيتى هستند و اين گنجايش و قابليت را دارند كه هريك از دو معناى مذكور از آنها اراده شود . و لذا :
1 - گاهى مراد متكلّم از كلامى كه مىگويد : صرفا اصل اثبات محمول براى موضوع است به نحوى كه غايت اين اثبات و يا اين حكم كه كار اين متكلّم است باشد . اعمّ از اينكه اين اثبات ، اثبات واقعى باشد چنان كه در قضاياى واقعيه چنين است و يا اينكه اثبات ظاهرى باشد ، چنان كه در حديث مورد بحث ما ممكن است مراد از ان اين باشد كه : كلّ شىء شكّ فى طهارته و نجاسته فهو محكوم شرعا بالطهارة ظاهرا الى ان يحصل العلم بالقذارة .
به عبارت ديگر : وقتى متكلّم حتى تعلم را مىآورد مرادش اين است كه اين اثبات محمول براى اين موضوع كه بعنوان يك حكم از من صادر شده و فعل من است تا زمان علم به قذارت اين شىء پابرجا و مستمر است . براساس اين احتمال ، حديث مذكور ، ظهور در قاعدهء طهارت داشته و دليل برآن مىباشد .
2 - گاهى هم ممكن است مراد اين متكلّم از كلامش اثبات استمرار محمول است ، پس از فراغت از اصل ثبوت محمول براى موضوع ، اعمّ از اينكه اين قضيه از قضاياى واقعيه باشد و يا ظاهريه ، چنان كه در حديث مورد بحث ما ممكن است اين باشد كه : كلّ شىء يقينىّ الطهارة سابقا ، طاهر ، اى مستمرّ الطهارة الى ان يحصل العلم بالقذارة .
به عبارت ديگر : غايت در اين صورت غايت مىشود براى محمول ثابت شده ، يعنى اين محمول و يا وصفى كه براى موضوع ثابت شده است و سابقهء ثبوتش را شما مىدانيد عمرش تا زمان حصول علم به قذارت شىء است .
براساس اين احتمال حديث مذكور ظهور در استصحاب داشته و دليل برآن مىباشد .
پس : هر جملهء خبريّهاى كه داراى موضوع ، محمول و غايتى مثل حتى تعلم دارد ظرفيت و گنجايش دو جور معنا شدن را نيز دارد .
* * *
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 389
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٨٩