بوده و يا اينكه نه اكنون و پس از نماز اصابت كرده است چه ؟
امام عليه السّلام مطلب را در اينجا اينگونه فرض كرده است كه پس از نماز نجس را ديده و احتمال مىرود كه اين نجاست ديده شده از اوّل نبوده باشد ، بلكه پس از نماز اصابت كرده باشد . و لذا فرمود : تغسله و لا تعيد ، چرا كه فليس ينبغى ان تنقض اليقين بالشكّ .
حال اگر مراد امام از تغسله و لا تعيد اين فرض باشد ، ديگر آن اشكالات قبلى به اين فرض وارد نخواهد بود . چرا ؟ زيرا وقتى فرد پس از نماز نجاست را ببيند ، احتمال دارد كه نجاست پس از نماز اصابت كرده باشد ، و حال آنكه اين فرد در قبل از نماز استصحاب كرده و تأثير استصحاب در حالت صلاة باقى است . چگونه ؟ بدين صورت كه تا پايان نماز يقين دارد كه لباسش پاك است ، لكن پس از نماز كه نجاست را مىبيند شكّ مىكند كه اين نجاست از قبل بوده يا بعد پيدا شده ؟
استصحاب مىكند طهارت آن را در طول نماز .
و چنانچه شكّ كند كه در حين نماز نجس شده يا بعد نماز ؟ باز استصحاب مىكند طهارت آن را در حال نماز ، البته او در اينجا يك استصحاب انجام مىدهد ، منتهى يك اثرش نسبت به قبل از نماز و جواز ورود به نماز است ، و اثر ديگرش ، عدم وجوب اعادهء نماز است ، و لذا اشكال قبلى متوجه اين مورد نخواهد بود .
بله ، اين احتمال خالى از ايراد قبلى است و لكن مخالف با ظاهر كلام امام عليه السّلام است . چرا ؟ زيرا ظاهر سؤال و جواب زراره و امام نشان مىدهد كه پس از اينكه او بعد از نماز نجس را مىبيند ، يقين مىكند كه اين نجاست از اوّل بوده است و لذا حمل بر اينكه لعلّه شىء اوقع عليه ، حمل بر خلاف ظاهر است .
* جناب شيخ تكليف اين فقره اخيرى كه زراره پرسيد اگر در اثناء نماز ، نجس را ديد چه مىشود ؟
امام عليه السّلام در اينجا تفصيل دادند به اينكه :
1 - اگر قبلا شكّ كرده بودى و لكن در وسط نماز نجس را ديدى ، تغسله و تعيد .
2 - و چنانچه قبل از نماز هيچگونه نگرانى و شكى براى تو پيش نيامده ، لكن در وسط نماز نجاست را ديدى ، تغسله و لا تعيد .
فرمايش امام در قسمت دوّم اين تفصيل علاوه بر اينكه بجا بوده ، صحيح است ، خلاف ظاهر هم نيست . چرا ؟ زيرا نمازگزار در اين صورت يقين قبلى به طهارت داشته ، در اثناء نماز نجاست ديده ، شكّ كرده آيا اين مقدار از نماز را كه خوانده با لباس نجس خوانده يا نه ؟ در اينجا او
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 326
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٢٦