بحث خارج است يا نه ؟ ) باتوجّه به كلام سيد و شيخ و ابن زهره و ديگران بعيد نيست ، چرا كه آنچه در كلام ايشان فرض شده است اين است كه دليل حكم در زمان اوّل ، دليل مهملهاى است كه در رابطهء با حكم در زمان دوّم ساكت است و لو با فرض عدم وجود رافع . جز اينكه :
1 - آن چيزى كه تدبر در برخى عبارات ايشان مثل انكار سيد استصحاب وجود شهرى كه بنا شده است بر ساحل دريا ( پس از طوفان ) با وجود اينكه شكّ در اين ( مسئله ) مثل شكّ در وجود رافع است براى حكم شرعى ( كه آيا حدثى آمده است تا وضو را برده باشد يا نه ؟ ) و غير ذلك از مثالهاى ديگر كه شكّ در وجود رافع و شكّ در مقتضى هر دو محل كلام بوده است .
2 - و آن چيزى كه اقتضاء مىكند جمع ميان آنچه از برخى استدلالات مثبتين ( كه مىگويند اگر در بقاء طهارت شكّ كردى استصحاب كن بقاء آن را چونكه دليل ، دلالت بر استمرار دارد ) و نافين ( كه مىگويند اگر استصحاب حجّت بود ، بينهء منكر مقدم مىشد بر بينهء مدّعى ، چرا كه مؤيّد به اصالة العدم است و اصالة العدم يعنى استصحابات عدميّه از قبيل شكّ در رافع است ) و آن عموميت داشتن نزاع است در مواردى كه محقّق خوانسارى فرمودهاند ( كه موارد شكّ در رافع است ) .
پس : مطالبى را كه محقّق اخيرا در معارج گفته است ( كه اگر دليل دلالت بر دوام و استمرار داشت يجرى فيه الاستصحاب و اگر دليل دلالت بر استمرار نداشت لا يجرى ) ، بازگشت از آن فتوائى كه اوّل داد ( و گفت استصحاب حجّت است چنان كه مفيد مىگويد ) نيست ، بلكه آن بيان ( و تعيين ) موردى است براى آن ادلّهاى كه براى اعتبار استصحاب ذكر كرده است و آن اين است كه :
ادلّهء ما ، اعتبارى بيش از موردى كه دليل در آن مقتضى براى حكم است و شكّ در وجود رافع مىشود ، اقتضاء نمىكند .
* * *
تشريح المسائل
* مقدمة بفرمائيد چه تفاوتى بين رافع و غايت وجود دارد ؟
1 - در رافع زمان خاص مد نظر نمىباشد بلكه يك امر غير زمانى مطرح است ، فى المثل :
امكان دارد كه حدث بعنوان يك رافع طهارت ، يك لحظه پس از وضو حادث شود و يا يك ساعت و يا يك روز و يا . . . بعد .
علىاىحال حدث رافعيت دارد ، و لكن زمانى خاص براى آن مشخص نشده است .