فصل 9 مراتب مردم در ياد كردن مرگ
مردم به سه گونهاند : فرو رفته در شهوتها و لذّتهاى دنيا ، و روى آورنده به توبه ، و عارف كامل .
اول : از مرگ ياد نمىكند ، و اگر ياد كند ، براى نكوهش است كه چرا از دنياى محبوب او بازش مىدارد ، و بنابر اين از آن مىگريزد ، خداى تعالى درباره وى مىفرمايد :
« قُل انَّ المَوتَ الَّذى تَفِرّونَ مِنه فَانَّه مُلاقيكُم . . . » 62 : 8 ( جمعه ، 8 ) « بگو مرگى كه از آن مىگريزيد شما را در مىيابد . . . » .
چنين كسى ياد مرگ او را از خدا دور تر مىكند ، مگر آنكه براى كناره گيرى از دنيا از آن بهره گيرد و نعمتهاى دنيا بر او ناگوار شود و صفاى لذت آن تيره و تار گردد ، و در اين صورت است كه او را سود مىبخشد ، زيرا هر چه لذات را بر انسان تيره و تار كند از اسباب نجات او بشمار مىرود .
و دوم ( توبه كننده ) : ياد مردن بسيار مىكند تا بيم و خشيت در دلش بر انگيخته شود و در توبه ثابت قدم گردد ، و گاهى مرگ را ناخوش دارد زيرا از آن مىترسد كه پيش از آمادگى او را بربايد و در اين كراهت معذور است و مشمول اين سخن پيغمبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم نيست : « هر كه ملاقات خدا را دوست ندارد خدا نيز ديدار او را دوست ندارد » ، زيرا وى از مرگ و لقاى پروردگار كراهت ندارد ، بلكه به سبب