كه هيچ كس مبتلا نشد ، و آنچه به من رسيد به احدى نرسيد . و امّا اينكه بگويى ديشب بيدار بودم ، و امروز تب دارم ، و مانند اينها ، شكايت نيست « . و امام صادق عليه السّلام فرمود :
« هر كه شبى را به درد و رنج [ كه جاى شكايت است ] بگذراند و آن را قبول كند ، و شكر خدا را بجا آورد ، مانند كسى است كه شصت سال عبادت كند » ، شخصى پرسيد :
قبول آن چيست ؟ فرمود : « بر آن صبر كند و از حالى كه در آن بود خبر ندهد ، و چون صبح شود خدا را بر آنچه بر او گذشت حمد كند » .
تتميم همبستگى صبر و شكر
بدان كه در افضل بودن هر يك از صبر و شكر بر ديگرى اختلاف شده ، و هر گروهى يكى از آن دو را بر ديگرى ترجيح داده است . و ظاهرا ترجيح يكى بر ديگرى وجهى ندارد ، زيرا آن دو همراه و همبستهاند و از يكديگر جدا و منفك نمىشوند . صبر بر طاعت و بر معصيت همان شكر است ، از آن رو كه بجا آوردن طاعت و ترك معصيت شكرگزارى است ، چنان كه در باب شكر گذشت . و صبر بر سختيها و مصيبتها مستلزم شكر است ، چنان كه گفتيم كه شدائد و مصائب دنيوى متضمّن نعمتهايى است ، پس صبر بر اين شدائد مستلزم شكر آن نعمتهاست ، و صبر بر مصائب همانا خوددارى از جزع و بىتابى است براى بزرگداشت خداى سبحان ، و اين عين شكر گزارى است ، زيرا بزرگداشت خدا مانع از عصيان و نافرمانى است ، و سپاسگزار نفس خود را از ناسپاسى با وجود ميل به آن باز مىدارد ، و اين همان صبر از معصيت است . و همچنين ، توفيق صبر و خوددارى از جزع نعمتى است كه شكيبا آن را سپاس مىدارد ، پس هر صبرى مستلزم شكر است ، و بالعكس .
و بالجمله : شكَّى نيست كه هر يك از صبر و شكر مستلزم ديگرى است ، و اجتماع بلكه اتّحاد آن دو در طاعت و ترك معصيت امرى است آشكار ، چنان كه بيان آن گذشت . و در بلاى محدود دنيوى هنگامى كه صبر در آن تحقّق يابد شك نيست
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 382
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٨٢