آنچه مقدّر است خواهد شد و تو اجر مىبرى ، و اگر بىتابى نمائى آنچه مقدّر است خواهد شد و براى تو بار گناه و عقوبت خواهد بود « .
چهارم - آنكه عادت و خو كند كه انگيزهء دين را به تدريج بر انگيزهء هوى غلبه دهد و آن را بر زمين افكند ، تا لذت پيروزى را دريابد ، و در اين كشتى گيرى و با هم در آويختن انگيزهء دين را نيرومند سازد . زيرا عادت كردن و ممارست نمودن به كارهاى سخت و دشوار قوائى را كه آن اعمال از آنها سر مىزند تقويت مىكند .
و از اين رو نيروى كارگرانى كه كارهاى سخت و دشوار انجام مىدهند - مانند باربران و كشاورزان - بر نيروى كسانى كه آنها را رها مىكنند افزون مىشود . پس هر كه نفس خود را به مخالفت هوى و هوس عادت و خو دهد تا هر جا كه بخواهد بر آن چيره مىگردد .
و امّا امر دوم : يعنى تضعيف هوى ، همانا به مجاهده و رياضت است از روزه و گرسنگى و بريدن از اسباب بر انگيزندهء شهوت مانند نگاه كردن به جائى كه گمان آن مىرود و تخيّل آن ، و همچنين به فرو نشاندن آن به خواهشهاى مباح به شرط آنكه از اندازهء مشروع بيرون نرود .
تتمّه
هر گاه گفته شود : اگر مراد از صبر در مصائب اين است كه آدمى در دل از مصيبت كراهت نداشته باشد ، و اين در اختيار وى نيست ، زيرا انسان ناچار به كراهت است ، پس چگونه مىتوان به درجهء صبر در مصائب رسيد ؟ گويم : هر كه به خدا و اسرار حكمت و قضاء و قدر او شناسا باشد ، و يقين بداند كه هر امرى از تنگى يا فراخى كه از خدا صادر مىشود و به بندگان او مىرسد ، و هر امر ناخوشايند يا خوشايندى همه بر وفق حكمت و مصلحت بالذات است ، و آنچه شر بشمار مىرود امرى است عرضى كه جدا كردن خير مطلوب از آن ممكن نيست ، هر گاه به اين مطلب يقين داشته باشد نفس او براى صبر آماده مىشود و در غم و اندوه با هواى خود مقاومت مىكند ، و به قضاء و قدر الهى خشنود مىشود ،
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 380
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٨٠