و سينه اش به مواقع و موارد حكمتهاى او گشاده مىگردد ، و يقين مىكند كه قضاء او جز به خير نمىكشاند . و امير مؤمنان عليه السّلام به اين نكته اشاره كرده و مىفرمايد :
« اطرح عنك واردات الهموم بعزائم الصّبر و حسن اليقين »
« اندوه هايى را كه بر تو وارد مىشود با اراده و قصد شكيبائى و نيك باورى و يقين [ به خداى تعالى ] از خود دور كن » .
و هر كه به اين درجه برسد از هر چه بر او وارد مىشود لذت مىبرد ، و از ثروتى كه از ميان نمىرود بهره مند مىگردد ، و به عزتى كه زوال نمىپذيرد تأييد مىشود ، و در كشور جاودانى سير مىكند ، و به قضاء سرمدى بالا مىرود . امّا آنچه بنده را از مقام صابران بيرون مىبرد بىتابى و جزع كردن و گريبان دريدن و بر گونه ها زدن و شكايت بسيار نمودن و اظهار دلتنگى و اندوه كردن و تغيير لباس و خوراك دادن و امثال اينهاست ، و اين همه امورى است اختيارى كه بايد از آنها اجتناب كند و به قضاء الهى خشنودى نمايد ، و همواره بر اين خوى باقى بماند ، و باور داشته باشد كه آنچه از دست او رفته سپرده و امانت نزد او بوده و از او پس گرفته شده . و امّا سوختن دل و روان شدن اشك او را از مرتبهء صابران بيرون نمىبرد ، زيرا اينها مقتضاى بشريّت است . و از اين رو هنگامى كه إبراهيم فرزند پيغمبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم درگذشت اشك از چشمان آن حضرت صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم سرازير شد ، شخصى عرض كرد : آيا ما را از اين كار نهى نمىفرموديد ؟ فرمود : « اين مهربانى و ترحّم است ، و خدا به بندگان دل رحم خود رحمت و مهربانى مىكند » . و فرمود :
« چشم اشك مىريزد ، و دل مىسوزد ، و سخنى نمىگويد كه خدا را به خشم و ناخشنودى آورد » . بلكه اينها نيز انسان را از مقام رضا بيرون نمىبرد ، زيرا كسى كه به رگ زدن و حجامت كردن اقدام مىكند به آن راضى است ، با اينكه به سبب آن ناگزير دردمند مىشود . آرى ، از كمال صبر آنست كه مصائب خود را پوشيده دارد ، زيرا وارد شده است كه پوشيده داشتن مصيبت و درد و صدقه گنجينه هاى نيكى است . و در بسيارى از اخبار شكايت نكردن از امراض و مصائب ستايش شده است .
امام باقر عليه السّلام فرمود : « صبر نيكو ، صبرى است كه در آن شكايت به مردم نباشد » . و در بعضى از اخبار است كه : « شكايت آنست كه بگويى : به چيزى مبتلا شدم
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 381
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٨١