بعضى اخبار فهميده مىشود كه ثواب نوع اول بيشتر است . ابو حامد غزالى قسم اول را ترجيح داده و بعضى از متأخّرين اصحاب ما به خبر نبوى تصريح كردهاند .
و قسم دوم نيز به اين دليل ترجيح داده شده كه از ابن عبّاس روايت است كه گفت :
« صبر در قرآن بر سه وجه است : صبر بر اداى واجبات الهى ، و اين را سيصد درجه است ، و صبر از حرامهاى خداى تعالى ، و آن را ششصد درجه است ، و صبر بر مصيبت هنگامى كه نخستين بار روى آورد ، و آن را نهصد درجه است » . و نيز به اين دليل كه مؤمن بر صبر از حرامها قدرت دارد ، و امّا صبر بر بلاى الهى مقدور نيست مگر به سرمايهء صدّيقان ، زيرا كه آن بر نفس دشوار و سخت است .
به نظر من : قول به اينكه يكى از آن دو مطلقا ثوابش بيشتر است نادرست است ، زيرا قول به اينكه صبر و خوددارى از سخن دروغ يا پوشيدن جامهء ابريشمين در يك لحظه ثوابش بيشتر است از صبر بر مرگ بسيارى از عزيزترين فرزندان بعيد مىنمايد ، و همچنين قول به اينكه صبر بر گم شدن درهمى ثوابش بيشتر است از خوددارى از گناهان ، و باز گرفتن نفس از لذيذترين لذات و شهوات با وجود قدرت داشتن بر آنها بعيدتر است ، پس نظر درست اين است كه : هر يك از اقسام سه گانهء صبر هر گاه بر نفس دشوارتر و سختتر باشد ثوابش بيشتر است از آنچه آسانتر است ، زيرا ثابت و مسلَّم شده است كه برترين اعمال شاقترين و دشوارترين آنهاست ، و بدين وسيله ميان اخبار جمع و هماهنگى حاصل مىشود .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 378
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٧٨