فصل 51 ردّ انكار تحقّق رضا
بعضى از مردم امكان تحقّق رضا و خشنودى را در انواع بلا و آنچه مخالف هواى نفس است انكار نمودهاند ، و گفتهاند آنچه در اين دو مورد در توان آدمى است : صبر است نه رضا و خشنودى . امّا اين سخن از جهت انكار محبّت است ، زيرا بعد از ثبوت امكان دوستى خدا و غرق شدن قصد و انديشه به او لزوم رضا به افعال محبوب پوشيده و پنهان نيست ، و اين خشنودى از دو جهت است .
اوّل - اينكه استغراق در دوستى موجب از ميان رفتن احساس درد مىگردد ، تا آنجا كه امر دردناك بر او وارد مىشود ولى درد آن را ادراك نمىكند ، و زخمى به او مىرسد و درد آن را در نمىيابد ، و اين استبعادى ندارد ، چنان كه رزمنده اى كه سرگرم جنگ است ، و كسى كه در حال شدت غضب يا ترس است ، گاهى زخمى خورد و احساس نكند ، و چون خون را ديد بر زخم ملتفت گردد ، بلكه كسى كه در كار مهمّى مىدود گاهى خارى در پاى او خلد كه به سبب دل مشغولى درد آن را نيابد .
راز مطلب اين است كه : دل هر گاه غرق در امرى باشد ، امور ديگر را ادراك نمىكند ، پس عاشقى كه همّ و انديشهء او غرق مشاهدهء معشوق يا محبّت او باشد ، گاهى امورى بر او وارد مىشود كه اگر عشق او نبود از آن دردمند مىشد ، ولى به سبب استيلاء محبّت بر دل او ادراك درد و غم نمىكند ، و اين وقتى است كه از غير دوست
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 260
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٦٠