به اين معنى جايز است ، و حجاب بين او و آدميان جهل و كمى معرفت است نه تن ، كه اهل معرفت و اولياء خدا او را در دنيا در همه احوال مشاهده مىكنند ، هر چند انكشاف و ظهورى كه در آخرت حاصل مىشود بر حسب زيادت صفاى نفوس و پاكى و تجرد از علائق دنيوى بيشتر است - چنان كه به تفصيل گفته شد - و اين مطلب از طريق ائمّه راشدين ما كه شناساى اسرار نبوّتند مسلَّم و ثابت است .
شيخ پيشرو ما محمّد بن يعقوب كلينى و شيخ ما صدوق ( محمد بن على بن بابويه ) - رحمهما اللَّه - به اسناد صحيح خود از حضرت صادق عليه السّلام روايت كردهاند كه : « از آن حضرت سؤال شد از آنچه مردم درباره ديدن خدا روايت مىكنند ، فرمود : اين خورشيد يك هفتادم نور كرسى است ، و كرسى يك هفتادم نور عرش است ، و نور عرش يك هفتادم نور حجاب است ، و حجاب يك هفتادم نور ستر است ، اگر راست مىگويند چشم خود را به نور همين خورشيد وقتى ابر نباشد بدوزند » .
و به اسناد خود از احمد بن اسحاق روايت كردهاند كه گفت : « به أبو الحسن ثالث ( امام على النّقى ) عليه السّلام نامه نوشتم و از ديدن خدا و اختلاف مردم درباره آن پرسيدم ، آن حضرت نوشت : تا وقتى ميان بيننده و مرئى هوائى نباشد كه بينايى در آن نفوذ كند ديدن حاصل نمىشود ، پس اگر بين بيننده و مرئى هوا نباشد ديدن درست نشود و اگر ديدن صورت گيرد همانندى رخ مىدهد ، زيرا وقتى بيننده در برابر مرئى قرار گيرد در سببى كه موجب ديدن است همانندى واقع مىشود ، و اين همان تشبيه [ باطل و محال ] است ، زيرا اسباب ناگزير با مسبّبات اتّصال دارند » .
ابو بصير از امام صادق عليه السّلام روايت كرده است كه : « به آن حضرت عرض كردم : خبرده مرا از خداى عز و جل آيا مؤمنان در قيامت او را مىبينند ؟ فرمود :
آرى پيش از قيامت نيز او را ديدهاند ، عرض كردم : در چه وقت ؟ فرمود : هنگامى كه به آنان گفت : أ لست بربّكم : مگر من پروردگار شما نيستم ؟ گفتند : چرا . . . سپس ساعتى خاموش ماند ، و بعد فرمود : مؤمنان در دنيا پيش از قيامت نيز او را مىبينند ، مگر تو اكنون او را نمىبينى ؟ ابو بصير گفت : عرض كردم فدايت شوم اين سخن را از شما نقل كنم ؟ فرمود : نه زيرا اگر اين كلام را نقل كنى كسى كه به معناى آنچه مىگوئى جاهل است انكار مىكند ، و چنين مىانگارد كه اين تشبيه
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 210
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢١٠