خداى تعالى بذاته جميل و كامل است و جمال خالص و كمال مطلق منحصر به اوست ، و هر جمال و كمالى كه در غير او يافت شود از آلودگىهاى عيب و نقص خالى نيست ، زيرا همه ممكنات ناقصند و تفاوت فقط در درجه نقص است . و دانستى كه جمال معنوى از جمال صورى قويتر است ، و هر كه از اهل بصيرت و كمال باشد زيبائى باطنى و معنوى را بيشتر و شديدتر از جمال صورى دوست دارد . و حقيقت جمال معنوى كه وجوب وجود ، و كمال علم و قدرت ، و استيلاء بر همه موجودات ، و وابستگى همه به اوست ، منحصر است به خداى تعالى . و چون حتّى جمال آميخته با نقص محبوب است ، پس جمال خالص مطلق كه بالاتر از آن تصوّر نمىتوان كرد چگونه محبوب نباشد ، بلكه محبوبى به حقيقت جز او نيست .
باده درد آلودتان مجنون كند صاف اگر باشد ندانم چون كند
با وجود اين كه هر صاحب جمالى كه زيبائى ظاهرى و صورى يا جمال باطنى و معنوى دارد تراوشى از جمال اوست ، و هر كاملى كمالش وابسته و فرع كمال اوست ، پس هر كه صاحب جمالى را دوست دارد آفريننده او را دوست دارد و كسى را جز خداى تعالى دوست ندارد ، ليكن جمال بىنظير او در چهره هاى محبوبان و پرده هاى اسباب پوشيده و نهفته است . امّا غايت جمال و كمال هر مخلوقى معرفت و علم است به خدا و به صفات و افعال او ، و توانايى بر اصلاح نفوس خويش بواسطه از ميان برداشتن رذائل و شهوات پست و پليد كه مانع تقرب به خداى تعالى است ، و اتّصاف به صفات عالى و شريف كه وسيله راه يافتن به درگاه الهى است ، و اصلاح حال بندگان خدا با ارشاد و سياست . و معلوم است كه اين امور وابسته است به خداى سبحان ، پس دوست داشتن آنها به دوستى او - تعالى - بر مىگردد .
و امّا سبب پنجم - كه مناسبت باطنى و همانندى معنوى باشد : شكَّى نيست كه نفس ناطقه انسانى با آفريدگار و موجد خود مناسبتى نهانى دارد ، زيرا شعله اى است از مشعل جلال حق تعالى و پرتوى است از نور جمال او ، و از اين رو خداى سبحان مىفرمايد :
« قُلِ الرّوحُ مِن أَمرِ رَبّى » 17 : 85 ( بنى اسرائيل ، 85 ) « بگو روح از امر پروردگار من است » . ( يعنى آفرينشى اسرار آميز دارد ) .