فصل 27 نگاهبانى و مواظبت عقل از نفس
بدان كه عقل به منزله تاجر راه آخرت است ، و سرمايه او عمر است ، و نفس در اين تجارت ياور و مددكار اوست ، پس نفس بجاى شريك يا كارمند اوست كه به سرمايه او تجارت مىكند ، و سود اين بازرگانى تحصيل اخلاق فاضله و اعمال صالحه است كه وسيله رسيدن به نعمتهاى ابدى و سعادت سرمدى است ، و زيان او گناهان و بديهاست كه به عذاب جاويد در طبقات جهنّم منجر مىشود .
مثالى ديگر بياوريم : سرمايه بنده در دين خويش واجبات است ، و سود و بهره آن نوافق و فضائل است و زيان وى معاصى است ، و موسم اين تجارت مدّت زندگانى است ، و همان گونه كه بازرگان با شريك خود در آغاز عهد و پيمان مىبندد ، و در مرحله دوم مراقب او مىگردد ، و در مرحله سوم از او حسابرسى مىكند ، و اگر در تجارت كوتاهى كند به اينكه خطا و خيانتى مرتكب شود يا سرمايه را تلف كند يا دچار زيان شود او را مورد سرزنش و عتاب و عقاب قرار مىدهد و از او تاوان مىگيرد ، همين طور عقل در مشاركت با نفس بايد اين اعمال را بجا آورد ، و مجموع اين كارها را « محاسبه و مراقبه » نامند ، كه نام بعضى از آن اعمال را بر كل آن نهادهاند ، و گاهى آن را « مرابطه » ( مواظبت و نگاهبانى ) نيز گويند ، كه مركَّب از چهار عمل است :
اول - مشارطه ( شرط كردن ) : و آن عبارت است از اينكه در هر شبانه روزى
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 124
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٢٤