وصف آن ممكن نيست « .
و بعد از اين تذكَّر نفس خويش را مخاطب سازد و بگويد : اى نفس بكوش تا خزانه هاى ساعات امروز را آباد سازى ، و آن را از گنجهاى بىپايانى كه مالك آنها توانى شد خالى نگذارى ، و به كسالت و بطالت به سر نبرى تا از درجات عالى كه ديگران به آنها مىرسند باز مانى ، و در قيامت گرفتار حسرت و غبن گردى اگر چه داخل بهشت شوى ، زيرا درد غبن و حسرت و درجه پائين با وجود درجات عالى نامتناهى كه أبناء نوع تو به آن دست مىيابند طاقت فرساست .
سپس در خصوص هفت عضو خود كه چشم و گوش و زبان و فرج و شكم و دست و پاست به نفس خود وصيّت و سفارش كند و آنها را به او بسپارد ، زيرا آنها رعايا و خدمتكاران نفسند در تجارت ، و بدون آنها تجارت نفس صورت نمىپذيرد .
آنگاه نفس را سفارش كند به نگاهداشت اين اعضاء از گناهانى كه از آنها صادر مىشود و به كار بردن آنها در آنچه براى آن خلق شدهاند . سپس به نفس خود سفارش نمايد اشتغال به وظايف و طاعاتى كه هر شبانه روزى بايد بجا آورد و به مستحبّات و خيراتى كه بر آنها توانائى دارد . اينهاست شروطى كه هر روز با نفس بايد كرد ، و ليكن نفس هنگامى كه به تكرار مشارطه و مراقبه عملى عادت كرد و به آن شرط وفا نمود ديگر احتياجى به مشارطه در آن عمل نيست ، و بايد در ديگر اعمال شرط نمود ، و هر كه شغلى از مشاغل دنيا در دست او باشد : از رياست و حكم ، يا تجارت يا تدريس يا امثال اينها ، كه هر روز مهمّ تازه و كار جديدى براى او پديد مىآيد ، و خدا را بر او حقّى است ، بايد با نفس شرط كند كه بر راه راست رود و در مورد آنها مطيع حق باشد ، و سزاوار است كه نفس را به ملاحظه و تدبّر در عاقبت هر كارى كه در آن شبانه روز مىخواهد بكند سفارش نمايد . و اين عمده سفارشها و بالاترين آنهاست .
روايت است كه : « مردى نزد پيغمبر اكرم ( ص ) آمد و گفت : يا رسول اللَّه مرا وصيّتى كن ، فرمود : اگر تو را سفارشى كنم بجا خواهى آورد ؟ و اين را سه بار فرمود و هر دفعه آن شخص عرض كرد : بلى يا رسول اللَّه آنگاه رسول خدا ( ص ) فرمود : هر گاه اراده كارى مىكنى در آن تأمّل و تدبّر كن اگر نيك و مايه هدايت
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 126
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٢٦