ترس خدا آن گناه را ترك كرده ، زيرا چنان كه قبلا گفتيم اگر به سبب مانعى غير از ترس از خدا آن عمل را انجام نداده بر او گناه نوشته مىشود .
و از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده كه فرمود :
« ما مِن مُؤمِنٍ إلا وَلَه ذَنبٌ يَهجُرُه زَمانا ثُمَّ يُلِمُّ بِه وَذلِكَ قَولُه تَعالى : إِلا اللَّمَمَ » 53 : 32
( نجم ، 32 ) .
« هيچ مؤمنى نيست جز اينكه براى او گناهى است كه مدّتى آن را از خود دور ساخته ، سپس آهنگ و تمايل به آن كند ، و اين است قول خداى تعالى : إلا اللَّمَمَ » . 53 : 32 و فرمود : « لمم آن است كه شخص قصد گناه كند و آنگاه از آن استغفار نمايد » . و به اين مضمون اخبار بسيار وارد شده است .
پيوست خاطر ( انديشهء ) نيك و تفكر
دانستى كه ضدّ وسوسه ، انديشه و خاطر ستوده اى است كه شرعا و عقلا نيكو و مستحسن باشد ، زيرا دل در آن واحد نمىتواند به دو چيز مشغول باشد . پس وقتى به خاطر و انديشه اى پسنديده مشغول است براى وسوسه ها و خواطر مذموم راهى نيست . و چه بسا كه غفلت ، كه ضدّ نيّت است ، در مقابل هر يك از وسوسه و انديشهء نيك قرار گيرد . زيرا بهنگام غفلت هيچ يك از آن دو تحقّق پيدا نمىكند . جز اينكه خالى ماندن دل از هر نيّت و انديشه اى بسيار به ندرت اتّفاق مىافتد . و ظاهرا مراد علماى اخلاق از غفلت خالى بودن ذهن از قصد و آهنگ محرّك و بر انگيزنده است هر چند به وسوسه هاى باطل و بيهوده مشغول باشد ، و تحقيق اين مطلب بعدا خواهد آمد .
امّا خاطر و انديشهء نيك و ستوده اگر با قصد و نيّت فعل زيبا و معيّنى باشد به قوه اى تعلَّق دارد كه اين فعل به آن وابسته است ، و گر نه يا مربوط است به ذكر قلبى ( ياد خدا ) يا به تدبّر و تأمّل در علوم و معارف و تفكَّر در شگفتيها و عظمت صنع خداوند ، يا به انديشيدن و تدبّر اجمالى كلَّى در آنچه بنده را به خداى
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 229
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٢٩