جاى خير ارائه دهد به طورى كه آدمى آن را وارده و الهام فرشته و ملك پندارد ، نه وسوسه و اغواء شيطان ، و بنا بر اين از جائى كه نمىداند هلاك و گمراه مىشود ، چنان كه در دل عالم مىاندازد كه مردم به سبب كثرت غفلت در سراشيب سقوط و هلاك قرار دارند ، و به علَّت جهل همچون مردگانند . آيا خداوند تورا وسيلهء رحمت بر بندگان قرار نداده ؟ آيا پاداش و سعادت اخروى نمىخواهى ؟ پس چرا مردم را با پند و اندرز خود از خواب غفلت بيدار نمىكنى و آنان را با موعظه و نصيحت از هلاك ابدى نمىرهانى ؟ و خداوند بر تو به واسطهء قلب بينا و علم كثير و بيان شيوا و گفتار دلنشين منّت نهاده است چرا اين نعمتهاى الهى را پنهان مىكنى و آشكار نمىسازى ؟ و پيوسته با امثال اين وسوسه ها او را مىفريبد و در صفحهء دلش تثبيت مىكند ، تا آنكه وى را با حيله هاى ظريف رام مىسازد و به وعظ و سخنرانى مشغول و سرگرم مىدارد و به آرايش و صنعتگرى و نيكو نمودن الفاظ و عبارات مىخواند ، و او را به تملَّق و ستايش مردم دلگرم و مسرور مىگرداند ، و با تواضع و فروتنىشان شاد و خوشحال مىكند . و پيوسته در اثناء وعظ و سخنرانى شائبهء ريا ( نيكو نمودن در چشم مردم ) و قبول عامّه را در نظرش جلوه مىدهد و لذّت جاه و حبّ رياست و عزيز شدن به علم و فصاحت و با ديدهء حقارت به مردم نگريستن را بر دلش چيره مىسازد . بدين گونه مردم را هدايت و خود را گمراه و امروز ( دنيا ) خود را آباد و فرداى ( آخرت ) خود را خراب مىكند ، و در واقع با خدا مخالفت و معصيت مىورزد و مىپندارد كه او را اطاعت و عبادت مىكند . و در نتيجه در زمرهء كسانى در مىآيد كه خداوند دربارهء آنها فرموده است :
« قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالاْءخْسَرينَ اعمالا الَّذينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِى الْحَيوةِ الدّنيا وَهُمْ يَحسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنعا » 18 : 103 - 104 ( كهف ، 103 - 104 ) « بگو آيا شما را از زيانكارترين [ مردم ] خبر دهيم ، كسانى كه كوشش آنان در زندگى دنيا گم [ و نابود ] شده و پندارند كه كار نيك مىكنند » .
و از كسانىاند كه رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم دربارهء آنان مىفرمايد :
« انّ اللَّه ليؤيّد هذا الدّين بأقوام لا خلاق لهم » .
« خداوند اين دين را به مردمى كه بهره اى [ از آن ] ندارند تأييد مىكند » .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 210
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢١٠