لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها وَلَهُمْ أعْيُنٌ لا يُبْصِرُونَ بِها 7 : 179 ( أعراف ، 179 ) و صنف أجسادهم أجساد بنى آدم و أرواحهم أرواح الشّياطين ، و صنف كالملائكة في ظلّ اللَّه يوم لا ظلّ إلا ظلَّه » .
« خداوند آدميان را سه گونه آفريد : يك قسم همچون چهارپايانند و دربارهء آنها مىفرمايد : » دلها دارند كه با آن فهم نمىكنند و چشمها دارند كه با آن نمىبينند « ، و قسم ديگر كه بدنهايشان مانند بدن آدميان و جانهايشان مانند جانهاى شياطين است . و قسم ديگر همچون فرشتگانند كه در روزى كه هيچ سايه و پناهى نيست در سايه و در پناه خدا خواهند بود » .
در اين شك نيست كه بيشتر دلها را لشكر شياطين فتح كرده و در تملَّك خود در آوردهاند ، و در آنها به وسيلهء انواع وسوسه هائى كه به برگزيدن دنيا و رها كردن آخرت مىخواند تصرّف مىكنند . سرّ اين مطلب اين است كه : غلبه و تسلَّط شيطان به گونه اى است كه در گوشت و خون انسان سارى است و بر قلب و بدن وى احاطه دارد ، چنان كه شهوات با همهء اينها آميخته است ، و از اين رو رسول خدا - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - فرمود :
« إنّ الشّيطان ليجرى من بنى آدم مجرى الدّم » .
« شيطان مانند خون در تن آدميان جارى است » . و خداى سبحان - از زبان ابليس لعين - فرمايد :
« لَاءقْعُدَنَّ لَهُم صِراطَكَ المُسْتَقيمَ ، ثُمَّ لآتيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ ايْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أيْمانِهِمْ وَعَنْ شَمائِلِهِمْ » 7 : 16 - 17 ( أعراف ، 16 و 17 ) « در راه راست تو در كمين آنها مىنشينم ، آنگاه از پيش رو و از پشت سر و از راست و از چپشان به آنها مىتازم » .
بنابر اين رهائى از دست شياطين به مجاهدهء بزرگ و رياضت سخت نياز دارد . و كسى كه در مقام مجاهده برنيايد نفس او هدف تيرهاى وساوس شياطين است و از حزب آنها به شمار مىآيد .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 208
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٠٨