كرديم . پس بدرستى كه حق تعالى گفت :
إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ
، « 501 » اى ، نيامرزد خداى تعالى شرك آوردن را به دو ، و آن چه دون اوست بيامرزد آن كس را كه خواهد . و گفت :
قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ
، « 502 » اى ، بگو : اى بندگان من ، كسانى كه بر نفسهاى خود اسراف كرديد از رحمت حق تعالى نوميد مباشيد كه خداى - عز و جل - همهء گناهان را مىآمرزد ، كه او آمرزگار رحيم است .
و گفت :
وَ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُوراً رَحِيماً
، « 503 » اى ، هر كه معصيتى ارتكاب نمايد يا بر نفس خود ظلم كند پس از حق تعالى آمرزش خواهد ، خداى - عز و جل - را آمرزگار رحيم يابد .
و ما از حق تعالى آمرزش خواهيم از همهء زلتهاى قدم و طغيانهاى قلم در اين كتاب و در ديگر كتابها ، و آمرزش مىخواهيم از اقوال خود كه اعمال موافق آن نيست ، و آمرزش مىخواهيم از آن چه دعوى كرديم و ظاهر گردانيديم از علم و بصيرت در دين حق تعالى با آن چه در آن مقصريم ، و آمرزش مىخواهيم از هر علمى و عملى كه بدان قصد رضاى او كرديم پس جز آن با آن بياميخت ، و آمرزش مىخواهيم از هر وعدهاى كه از نفسهاى خود داديم پس در وفاى آن تقصير كرديم ، و آمرزش مىخواهيم از هر نعمتى كه در حق ما فرمود و ما آن را در معصيت كار بستيم ، و آمرزش مىخواهيم از هر تصريح و تعريض به نقصان ناقصى و تقصير مقصرى كه بدان متصف بوديم ، و آمرزش مىخواهيم از هر خطرتى كه ما را داعى تكلف و تصنع شد تا در پيش مردمان خود را بياراييم در كتابى كه نوشتيم يا سخنى كه گفتيم و فراهم آورديم يا علمى كه فايده داديم يا فايده گرفتيم . و پس از استغفار از كل آن ، اميد مىداريم براى خود و براى كسى كه كتاب ما را مطالعه كند ، يا نويسد يا بشنود ، آن كه مكرم گرداند خداى تعالى به مغفرت و رحمت ، و تجاوز از همهء بديهاى ظاهر و باطن [ 724 ] ، چه كرم او عام است و رحمت او واسع وجود او بر أصناف خلق فايض .
و ما خلقىايم از آفريدگان خداى - عز و جل - كه ما را به دو وسيلتى نيست مگر به فضل و كرم او .
چه پيغامبر - عليه السلام - گفت : انّ للَّه عزّ و جلّ مائة رحمة ، انزل منها رحمة بين الجنّ و الانس و البهائم و الهوامّ فبها يتعاطفون و بها يتراحمون ، و أخّر تسعا و تسعين رحمة يرحم بها عباده يوم القيامة ، اى ، بدرستى كه خداى را صد رحمت است ، يك رحمت از آن فرو فرستاده ميان پريان و آدميان و چهار
هامش
( 501 ) نساء 4 - 48 .
( 502 ) زمر 39 - 53 .
( 503 ) نساء 4 - 110 .