گفتند : هريك از دو نماز ظهر و جمعه ظاهرا واجباند يعنى : هر دو نماز را بايد بجا آوريد ، در هر دو قصد قربت و قصد وجه نمائيد .
* آيا واقعا ايراد تشريع بر اين حضرات كه طريقهء اوّل را رفتند وارد است ؟
با تأمّل و دقت در مسئله مىگوئيم : خير .
زيرا : اينها نيز از راه حكم عقل به وجوب هريك از اين دو و از باب مقدمهء علميه يك وجوب ظاهرى شرعى درست مىكنند ، و عمل را به قصد آن امر ظاهرى انجام مىدهند به عبارت ديگر مىگويند : هر دو نماز ( ظهر و جمعه ) به حسب ظاهر واجباند .
و لذا :
وقتى هر دو وجوب ظاهرى دارند ، ما مىتوانيم در هر دو قصد قربت و قصد وجه كنيم . به عبارت ديگر :
از آنجا كه واجب ظاهرى دوتاست و واجب واقعى يكى ، عمل را به قصد آن امر ظاهرى انجام مىدهيم .
* پس آيا اشكال تشريع بر آنها وارد نيست ؟
خير ، مگر اينكه قصدشان اين باشد كه هريك از محتملين را به نيّت واجب واقعى انجام دهند كه تشريع است و بدعت ، و لكن مرادشان اين نيست .
* مراد از ( انّ مقتضى النظر الدقيق خلاف . . . ) چيست ؟
بيان يك اشكال ديگرى است بر حضرات كه قبلا توضيح داده شد .
* اين اشكال چيست ؟
اينست كه : اگرچه هر دو نماز ظهر و جمعه واجباند ، لكن وجوبشان مقدّمى است از طرفى ، امرهاى مقدّمى ، اعم از اينكه امر به مقدمهء وجودى باشند مثل : امر به قطع مسافت جهت حج و يا اينكه امر به مقدّمهء صحتى باشد مثل امر به وضوء جهت نماز و يا اينكه امر به مقدمات علميه باشد كه محل بحث ماست ، عبادت درست كن نيستند ، و لو اينكه امر شرعى باشند .
زيرا : هدف از اين اوامر تنها توصّل است ، به ويژه اگر مقدمهء علميه باشد ، كه نه تنها شرعى نيست بلكه ارشادى است و امر ارشادى قصد امتثال ندارد .
به عبارت ديگر :
اگرچه اين دو نماز وجوب ظاهرى دارند ، لكن وجوبشان مقدمى و ارشادى است .
چرا ؟
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 98
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٩٨