وجوب جزء مشكوك ( مثل سوره ) علمش از عباد محجوب است .
آنچه علمش از بندگان محجوب است از عهدهء بندگان برداشته شده .
پس جزئى كه وجوبش مشكوك است از عهدهء جاهل برداشته شده و واجب نيست . چنان كه همين حديث دلالت دارد بر اين كه آن شيئى كه وجوب نفسىاش مشكوك است ( مثل دعا عند الهلال ) ، على الظاهر بر فرد جاهل واجب نيست .
و تقرير ديگر استدلال ممكن است به اينكه : وجوب اكثر ، از مأموربهى كه علمش ( بر ما ) مستور است ، مرفوع است .
اين مطلب ، تعارض نمىكند با اين كه وجوب اقلّ چنين است ، زيرا علم به وجوب اقل ( به معناى استحقاق العقاب على تركه ) ، بر ما محجوب و مستور نيست .
پس : اقلّ از عهدهء ما برداشته نشده است .
2 - و از جمله روايات اين سخن رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله است كه مىفرمايد :
- برداشته شده است از امّت من ، آنچه را كه نمىدانند .
پس : واجب بودن جزء مشكوك از مأمور به كه معلوم نيست از عهدهء مكلفين برداشته شده است و يا اين كه عقاب و مؤاخذهاى كه مترتب است بر تعمّد ترك جزء مشكوك كه تركش سبب ترك كلّ است ، از جاهل رفع گرديده است .
و الى غير ذلك از اخبارى كه دلالت بر برائت داشته و در شبههء وجوبيه جارى هستند .
و برخى از بزرگان ما ( از جمله مرحوم شريف العلماء ) ، ادّعا مىكرد ظهور ادلّه برائت شرعيّه را در نفى وجوب نفسى مشكوك ( مثل اين كه شما شك كنى كه آيا دعاء عند الهلال واجب است يا نه ) و عدم جريانشان را در وجوب غيرى ( مثل اين كه شما شك كنى در اين كه آيا سوره جزء نماز است يا نه ؟ )
عدم تفاوت ميان وجوب نفسى مشكوك و وجوب غيرى آن ، در نفى استحقاق عقابى كه برآن مترتب مىشود ( و ادلّهء برائت در هر دو جارى مىگردد ) بر فرد صاحب تأمل و انديشه پوشيده نيست .
زيرا ترك واجب غيرى هم منشا استحقاق عقاب است و لو از اين جهت كه سبب ترك واجب نفسى است .
بله ، اگر ظاهر اخبار برائت نفى عقابى باشد كه مترتب بر ترك شىء است بخصوص ذاتيه ،
رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — صفحة 257
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٢٥٧