تشريح المسائل
* دوّمين مسئله از مسائل چهارگانهء علم اجمالى و شبههء وجوبيّه و دوران بين المتباينين چيست ؟
اينست كه : منشا شبهه اجمال نصّ است ، فى المثل :
1 - مولائى به عبدش مىگويد : ائتنى به عين .
در اينجا : كلمهء عين ، مشترك لفظى بوده و مخاطب نمىداند كه مراد مولى از عين طلاست يا نقره ؟
2 - و يا خداى تعالى فرموده :
حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى .
در اينجا نيز عبد نمىداند كه مراد از نماز وسطى ، ظهر است يا جمعه ؟
زيرا : در برخى روايات از صلاة وسطى تعبير به ظهر و در برخى تعبير به جمعه شده است .
* مراد از ( و الظّاهر : ان الخلاف هنا بعينه الخلاف فى المسألة الاولى . . . ) چيست ؟
اينست كه : كلام در اينجا همان كلام در مسئله سابق است ، يعنى : هرچه در مسئله اوّل يعنى مسألهء فقدان نصّ گفته شد در اينجا نيز همان گفته مىشود .
* در آنجا چه مطلبى گفته شد ؟
گفته شد :
1 - برخى فقهاء گفتهاند : موافقت قطعيه واجب است ، پس بايد هر دو را بجا آورى
2 - برخى هم گفتهاند كه : موافقت قطعيه واجب نيست ، بلكه موافقت احتماليه كافى است
يعنى : يكى را انجام بده و يكى را رها كن ، در اينجا نيز مىگويند موافقت احتماليّه كافى است
3 - برخى هم گفتهاند كه على القاعده ، مخالفت قطعيّه جايز است و لكن دليل خارجى قائم شده بر اينكه نبايد بطور كلّى شانه از زير بار تكليف خالى كنى ، در اينجا نيز همان را مىگويد .
پس : الكلام و الكلام .
- سپس مىفرمايد : مختار ما در مسئله فقدان نصّ ، موافقت قطعيّه بود ، در اينجا نيز مختار ما وجوب موافقت قطعيّه است .
و به عبارت ديگر : اگر در مسئله فقدان نص موافقت قطعيه واجب شد در مسئله اجمال نصّ بطريق اولى واجب است . چرا ؟
زيرا : در مسألهء فقدان نص ، از اوّل نصّ مردّد بود و ما نمىدانستيم كه خطاب صادره از مولى چيست ؟ و حال آنكه در اين مسئله خطاب تفصيلى و معين داريم كه همان ( صلّ الوسطى )