باب اول در فضيلت ذكر [ و فايدهء آن ] « 6 » به اجمال و تفصيل از آيات و اخبار و آثار
آيات
( 1 ) قوله تعالى :
فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ
. ثابت بنانى گفت : من بدانم كه حق تعالى مرا كى ياد كند .
جماعتى از اين سخن تعجب نمودند ، و آن را مستبعد شمردند [ و گفتند : چگونه آن را مىدانى ؟ ] گفت : چون من او را ياد كنم ، او مرا ياد كند .
مترجم مىگويد كه در اين آيت ذكر خود را بر ذكر بنده مرتب گردانيده است . چه در تكليفات شرعي هم بر اين جمله بايد ، تا بنده را ، به نيل ذكر الهى وى را ، در ذكر رغبتى حاصل آيد . چنان كه در آيتى ديگر فرموده است :
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا
. « 7 » اما در تعريفات حقيقى ، محقّق و مقرر شده است كه بنده آن گاه خداى را ياد تواند كرد كه خدا وى را به توفيق ياد كند ، و در مجاهده آن گاه شروع تواند نمود كه حق تعالى وى را به مجاهده هدايت فرمايد . و براى [ اين ] معنى ، بعضى مشايخ در تفسير
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا
، بر اين جمله گفتهاند : و الّذين هديناهم جاهدوا فينا . و اين هر دو معنى درست است ، اما يكى لايق بيان شريعت است ، و دوم مناسب بيان حقيقت . و ذكر بنده ميان دو ذكر الهى است ، چنان كه على - رضى اللّه عنه - گفت : الذّكر بين الذّكرين ،
هامش
( 6 ) عبارت « و فايدهء آن » از نسخهء بريتانيا افتاده است .
( 7 ) عنكبوت 29 - 69 .