روايتها : و كلّ شيء هالك الاّ وجهه له الحكم و إليه ترجعون . پس بايد كه اين سنت در بازگشتن از سفر به جاى آرد . و چون بر شهر خود مطّلع « 153 » شود ، مركوب را بجنباند و بگويد : اللّهمّ اجعل لنا بها قرارا و رزقا حسنا . پس كسى را بفرستد تا اهل وى را از قدوم اخبار كند ، تا قدوم وى ناگهان نباشد ، چه سنّت آن است كه اخبار كند . و نبايد كه قدوم وى شب باشد . و چون در شهر درآيد ، اول به مسجد رود و دو [ 435 ] ركعت نماز بگزارد . پيغامبر - عليه السلام - همچنين كردى . و چون در خانه رود بگويد : توبا توبا ، لربّنا اوبا ، « 154 » لا يغادر « 155 » علينا حوبا . « 156 » و چون در خانه قرار گرفت ، نعمتى را كه حق تعالى بر وى ارزانى داشته است - از زيارت خانه و حرم و روضهء پيغامبر - عليه السلام - فراموش نكند ، و ناسپاسى ننمايد بدانچه در غفلت و لهو و ارتكاب معاصى معاودت كند ، چه آن علامت قبول حج نباشد ، بل علامت قبول آن بود كه از دنيا اعراض نمايد و در آخرت رغبت افزايد ، و چون خانه را ديد ساختهء « 157 » ديدن خداوند خانه شود .
باب سوم در آداب دقيق و اعمال باطن
بيان دقايق آداب
( 1 ) اول آن كه نفقة حلال باشد ، و دست از تجارتى كه دل را مشغول و انديشه را متفرق كند خالى نمايد تا كلّ همت مجرّد خداى را بود ، و دل را طمأنينهاى پيدا آيد ، و به ذكر حق تعالى و تعظيم شعاير او مشغول شود . و در خبرى كه اهل بيت روايت كردهاند آمده است : إذا كان آخر الزّمان خرج النّاس للحجّ أربعة أصناف : سلاطينهم للنّزهة ، و اغنياؤهم للتّجارة ، و فقراؤهم للمسألة ، و قرّاؤهم للسّمعة . اى ، در آخر الزمان حج كنندگان چهار صنف باشند : پادشاهان براى تنزّه و تفرّج ، و توانگران براى تجارت و معاملت ، و درويشان براى انتجاع « 158 » و كديه ، « 159 » و عالمان براى ريا و سمعه . و در اين
هامش
( 153 ) اطّلاع ، أشراف ، از بالا به زير نگريستن .
( 154 ) أوب ، بازگشتن ، بازگشت .
( 155 ) مغادره ، باقى گذاشتن .
( 156 ) حوب ، گناه .
( 157 ) ساخته ، مهيا ، آماده .
( 158 ) انتجاع ، طلب عطا و بخشش .
( 159 ) كديه ، گدايى ، دريوزگى .