1 . مقدمه
در اين نكته ترديدى نيست كه عربها پيش از نخستين آشنايى خود با پزشكى دنياى قديم تا حدودى آگاهىهاى پزشكى داشتهاند ، ولى در اين مورد نمىتوان از پزشكى به معناى علمى آن سخن به ميان آورد . با نام چند تن از پزشكان كه يا كمى پيش از اسلام يا در صدر اسلام مىزيستهاند و رواياتى دربارهى بيانات و عادات پيامبر ( ص ) در اين باره آشنا هستيم ، كه نسلهاى بعدى برخى از آنها را در يادداشتهاى خود و بخشى ديگر را در فصلهاى مجموعههاى حديث با مضمون طبى ، گردآورده و محفوظ داشتهاند و بعد آنها را در آثارى با عنوان « طب النبى » تدوين كردهاند « 1 » . هرچند ، به گفتهى ابن خلدون چنين طبى با رسالت دينى بهطور مستقيم در ارتباط نبوده است « 2 » . اشارهاى در سلسلهى راويان حديثى در مجموعهى مشهور بخارى شاهدى است بر وجود روايتى از انس بن مالك ( د : 93 ه / 712 م ) ، يكى از صحابهى جوانتر پيامبر ( ص ) ، كه ظاهرا بيانات آن حضرت را دربارهى طب و طبابت گردآورده بوده است . همين انس از دو تن از معاصران خود به نامهاى ابو طلحه و انس بن النضر ياد مىكند كه محل زخم او را سوزاندهاند « 3 » . همين اواخر اشپيس با مقدارى از گزارشها كه از آثار قديمتر به دست ما رسيده است توجه بسيارى را جلب كرد . اين روايات حاكى از محكم كردن دندانها به كمك سيم طلاست ؛ و ضمن آن مطلبى هم در اينباره موجود است كه عثمان ( حك :
35 - 23 ه / 656 - 644 م ) با آن وسيله دندانهاى خود را محكم كرد « 4 » . همان مؤلف اشارهاى دارد به
هامش
( 1 ) . قس : روزنتال ، تداوم عصر كهن در اسلام( Das Fortleben der Antike im Islam )، اشتوتگارت ، 1965 م ، ص 249 .
( 2 ) . ابن خلدون ، مقدمه ، ترجمهى روزنتال ، 3 / 150 ؛ براون ، طب عربى ، ص 13 .
( 3 ) . بخارى ، 7 / 128 . در همان فصل ، بخارى ( ص 123 ) آورده است كه پيامبر ( ص ) در يك مورد بيمارى خواسته بودند كه از داغ كردن محل زخم اجتناب شود و پرسيده بودند كه آيا در بين داروهايى كه معاصران از آن اطلاع دارند دارويى هست كه بتواند جاى سوزاندن را بگيرد .
( 4 ) . در :Sudhoffs Archiv، 46 / 1962 م / 172 - 170 ؛ نيز نك : ويدمان ،Uber Zahnpflege-