شدند . برخى از آنان به تابعيت سلاطين سلجوقى گردن نهادند ، به گونهاى كه ملكشاه ، حسام الدوله شهريار فرمانرواى مازندران را پدر خود ناميد . دراران ملكشاه با ملك صاحب شيروان ديدار كرد كه فريبرز نام داشت . عنوان شيروانشاه در اين زمان پديد آمد كه چنين بود : ( الملك صاحب شروان ) ، فريبرز تعهد كرد سالانه هفتاد هزار دينار به عنوان خراج بپردازد . بعدها گذشتهايى به علل مختلف پديد آمد و مبلغ مزبور به چهل هزار دينار كاستى يافت . معهذا ، بنابر گزارش نسوى ، بعدها ، در زمان حكومت جلال الدين خوارزمشاه ( ر . ك . به : آثار بارتولد ، ج . دوم ، قسمت اول . ص 708 متن روسى ) معلوم گرديد كه شيروانشاه موظف به پرداخت 10000 دينار خراج به ملكشاه گرديده بود . جلال الدين نيز از فريدون بن فريبرز شيروانشاه كه همعصر وى بود چنين مبلغى را طلب كرد ( نام افريدون بن فريبرز بر روى سكهها ديده نشده است ) . وى در پاسخ گفت كه از آن روزگار بخشى از شيروان در تصرف گرجيان قرار گرفته است . پس از گفتگوهاى بسيار آنها بر مبلغ 50000 دينار به توافق رسيدند . بعدها نيز 20000 دينار از اين مبلغ كاسته شد .
در اخبار مربوط به سرنوشت آتى شيروان ، ميان منابع اسلامى و گرجى به چندين اختلاف برمىخوريم . بر طبق اطلاعات تاريخى بسيار دقيق مندرج در منابع اسلامى ، سال 1123 ميلادى ميان گرجيان و سلجوقيان بر سر شيروان درگيرى روى داد . فعاليت سلطان محمود سلجوقى ( 1118 - 1131 ) در نوشتههاى مختلف امام الدين و ابن اثير آمده است . بنا به گفتهء امام الدين ، يكى از اميران سلطان كه شيروان را تسخير نموده بود او را به شيروان دعوت كرد . هنگامى كه سلطان به شيروان آمد ، حاكم شيروان ( الملك شيروان شاه ) به اميد دستيابى به حق خويش نزد او رفت ، ولى دستگير و اسير شد . آن هنگام سلطان بر كافران پيروز گشت و شيروان به انهدام ( تخريب ) كشيده شد . تمام اين وقايع تنها در سال حكمرانى وزير شمس الملك رخ داد كه بدستور سلطان در بيلقان ( مسلما ، در راه برگشت از شيروان ) ، در ماه ربيع الاول سال 517 هجرى ( 29 آوريل - 28 مه سال 1123 ميلادى ) اعدام گرديد . بنا به گفتهء ابن اثير ، ساكنان مناطق مرزى ، بخصوص ساكنان دربند كه بيش از همه از هجوم گرجيان آسيب ديده بودند سلطان را نزد خود خواندند . سلطان در شماخى بود كه قشون زيادى از دشمنان بدانجا حمله بردند .
سلطان به هراس افتاد ، ولى در همين زمان ميان گرجيان و متحدان قپچاق آنان خلاف
جايگاه مناطق اطراف درياى خزر در تاريخ جهان اسلام ( فارسى ) — صفحة 55
مساهمون: واسيلى ولاديميروويچ بارتولد
ص٥٥