مىفرمايد كه : خوف الهى منقسم مىشود به دو قسم : يكى خوف ثابت و يكى خوف معارض .
امّا خوف ثابت ، خوفى است كه مركوز است در طبع ، و خائف به مقتضاى اين خوف كه اتيان به اوامر و اجتناب از مناهى است ، عمل مىكند و مسامحه كه از توابع رجاء است از او ناشى نمىشود و به سبب عدم معارضهء خوف با رجا ، تزلزل و اضطراب بهم نمىرساند . اين چنين خوف بلا شكّ منتج مغفرت است .
و امّا خوف معارض هر چند گاهى معارضه با رجا مىكند و به سبب معارضه در اساس خوف ، تزلزل بهم مىرسد . امّا به ملاحظهء مرجّحات خوف ، خوف معارض هم راجع به خوف ثابت مىشود و مثل او مورث نجات مىشود .
و در بعضى از نسخه ها ، به جاى « ثابت » ، « ثانى » است و بنا بر اين نسخه ، معنى چنين مىشود كه : خوف معارض ، در هر معارضه مورث خوف ديگر است و چون صرفه و غبطه در رعايت خوف ، بيشتر است و احتياط نيز با او است ، در هر مرتبهاى از مراتب معارضهء خوف با رجا ، گويا خوف ديگر بهم مىرسد . و « ثانى » را بايد حمل كرد بر برابر اوّل ، تا با ثالث و رابع و فوق جمع تواند شد .
و الرّجاء رجاءان ، عاكف و باد ، فالعاكف منه يقوّى نسبة المحبّة ، و البادي منه يصحّح اصل العجز و التّقصير و الحياء .
مىفرمايد كه : رجا هم مثل خوف ، منقسم است به دو قسم : يكى رجاى عاكف ، دوم رجاى بادى .
رجاى عاكف ، رجايى است كه صفت رجا از براى صاحب رجا ، ملكه و جبلَّى باشد و اين صفت در او راسخ باشد . مثل رسوخ بديهيّات اوّليّه ، و چون دانستى كه بناى صفت رجا بر صفت محبوبيّت است ، چنان كه بناى خوف بر صفت قهّاريّت است . پس قوّت رجا موجب قوّت نسبت محبّت است .
و رجاى بادى ، رجايى است كه در مرتبهء حال است و به مرتبهء ملكه نرسيده و مصحّح رجايش غير اظهار عجز و تقصير نيست ، يعنى : راه به عجز و تقصير خود
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 536
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٥٣٦