عهدى كه با پروردگار خود در روز ميثاق كردهاى ، و به اين شروط و عهود ثابت باش تا روز قيامت .
و اعلم بانّ الله تعالى لم يفترض الحجّ ، و لم يخصّه من جميع الطَّاعات ، الَّا بالاضافة إلى نفسه بقوله تعالى : ) * بدان كه خداوند عالم ، وجوب حجّ را اضافه به نفس خود كرد و در ميان ساير عملها ، اين عمل شريف را ، نسبت به ذات شريف خود داد و فرمود كه : * ( وَلِلَّه عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ ، من اسْتَطاعَ إِلَيْه سَبِيلًا ) * ( آل عمران - 97 ) .
يعنى : بر آدميان است كه از براى خدا ، به شرط استطاعت و قدرت ، حجّ خانهء كعبه كنند . و غير حجّ ، هيچ عملى را اين كرامت و عزّت نفرمود و نسبت به خود نداد و نگفت كه : از براى خدا نماز كنيد ، يا روزه داريد . ممكن است كه وجه اختصاص ، اشتمال افعال حجّ باشد به احوال آخرت و اشعار او باشد به كيفيّت آن روز . چنان كه از براى اهل بصيرت و خبرت ظاهر مىشود . چه ، غسل إحرام شبيه است به غسل ميّت . و پوشيدن إحرامي ، شبيه است به پوشيدن كفن . و توجّه حاجيان از زن و مرد و كوچك و بزرگ و حرّ و عبد ، « لبّيك لبّيك » ، گويان به جانب خانهء خدا ، شبيه است به برانگيخته شدن مردگان از قبرهاى خود و رفتن به جانب محشر . حاصل آن كه : چون حجّ منبّه عظيمى است از براى استعداد موت ، و مذكَّر بليغى است از براى احوال نشأة آخرت ، اختصاص يافت از ميان ساير افعال واجبى ، به ذات احديّت . و به اين معنى اشاره كرد و گفت : و لا سنّ نبيّه صلَّى الله عليه و آله في حلال و حرام و مناسك ، الَّا للاستعداد و الإشارة الى الموت ، و القبر و البعث و القيامة و فصل بيان السّابقة من الدّخول في الجنّة أهلها ، و دخول النّار أهلها ، بمشاهدة مناسك الحجّ من اوّلها إلى آخرها ، لاولى الالباب و اولى النّهى .
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 171
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص١٧١