در بندر شاهپور ، آبادان و جزيره خارك ايجاد كنند . در سالهاى 1960 - 1970 اين مجتمع - هاى پتروشيمى فراوردههاى خود را بيرون دادند . ضمن استفاده از تفالهها محصولات نفتى ، اين كارخانهها به توليد گوگرد ، آمونياك ، اسيد فسفوريك ، پودر رختشوئى پرداختند ، فرآوردههاى آنها در داخل ايران مصرف مىشدند و به خارج هم صادر مىگرديدند .
تأسيسات توليد گاز هم در ايران ايجاد شد . طبق قرارداد 13 ژانويه 1966 شوروى - ايران مقرر شد ، گاز طبيعى ايران كه داراى ذخاير سرشار بود به شوروى صادر شود . دولت شوروى ، ايران را در ساختن لولههاى گازرسانى در منطقهء شمال ايران ( ساوه - آستارا ) كمك كرد ، طول اين خط لوله تقريبا 1100 كيلومتر بود . اين لولهء گاز ساخته شد ، و به سال 1970 آمادهء كار گرديد . ضمن راه لوله گاز شوروى در خاك ايران تأسيسات صنعتى گازى ايجاد گرديد علاوهبراين شعبههاى لوله گاز به تهران ، قم ، كاشان ، اصفهان و شيراز هم كشيده شدند .
در پايان سالهاى 50 و آغاز 60 شركت ايران ناسيونال ايران با كمك شركتهاى بيگانه به تأسيس كارخانه مونتاژ اتومبيل پرداخت . اين گونه ، صنايع اتومبيلسازى ايران - ناسيونال آغاز به كار كرد . به سال 1963 در نزديكى تهران با سرمايه برادران خيامى بنيانگذاران اين شركت ، كارخانه « ايران ناسيونال » براى مونتاژ اتومبيلهاى سوارى و اتوبوس بنا گرديد ، موتورهاى اين خودروها دربست از خارج وارد شدند . كارخانه « ايران ناسيونال » مجهز به ابزار مدرن كارخانههاى اتومبيلسازى بود . به سال 1969 اين كارخانه تعدادى اتوبوس را به رومانى صادر كرد و سپس قرارداد صدور 2000 اتوبوس به مصر و 500 اتوبوس را به لهستان منعقد نمود . به سال 1974 در ايران تقريبا 60 هزار دستگاه اتومبيلهاى گوناگون از اين كارخانه بيرون داده شد . به سال 1972 / 73 بيشتر قسمتهاى اين اتومبيلها در خود ايران ساخته مىشد .
ايجاد صنعت تراكتورسازى هم به همين نحو سازمان داده شد - در آغاز به كمك شركت - هاى خارجى كارگاههائى بهمنظور جمعآورى قطعات يدكىهائى كه از خارج وارد مىشدند ، بنا گرديدند . در اين كارگاهها به سال 1965 / 66 در حدود 1350 تراكتور مونتاژ گرديد .
سپس قراردادى ميان ايران و رومانى بسته شد كه با كمك اين كشور يك كارخانه تراكتور سازى در تبريز ايجاد گردد . اين كارخانه ساخته شد و در سال 1973 مورد بهرهبردارى قرار گرفت . پيشبينى مىشد كه ميزان توليد اين كارخانه به ده هزار دستگاه در سال برسد .
مسئلهء مهم براى استوارى استقلال اقتصادى ايران ، تأسيس صنايع سنگين فلزكارى در خود ايران بود . پيش از جنگ جهانى دوم ، در پايان سالهاى 30 ايران تلاشهائى بهمنظور تأسيس كارخانه ذوب آهن به عمل آورد و قراردادى را با كنسرن كروپ آلمانى منعقد كرد .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 598
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٥٩٨