تودههاى استعمارزده ، عليه امپرياليسم بود .
در ايران جنبش آزادى ملى به شكل پيكار ضد امپرياليستى عليه بزرگترين تكيهگاه امپرياليسم انگلستان يعنى شركت نفت ايران - انگليس ، اوج گرفت ، البته اين پيكار در شرايط تشديد تضاد انگليس و امريكا در ايران آغاز گرديد .
مهمترين موضوع رقابت امپرياليستهاى انگليسى و امريكائى در صحنه ايران همانا نفت بود . انحصارگران نفتى امريكا از مدتها پيش مىكوشيدند كه نفت جنوب ايران را تصرف كنند يا اقلا در بهرهبردارى از منابع نامبرده با انگليسها شريك شوند .
تاراجگرى شركت نفت انگليس در ايران
پهنهء زمين مورد امتياز شركت نفت انگليس معادل 259 هزار كيلومتر مربع بود و در اين منطقه بيش از 300 دكل چاه نفت به فعاليت مىپرداخت . اين شركت يك پالايشگاه در آبادان داشت كه در سال 25 ميليون تن نفت تصفيه شده توليد مىكرد و اين گونه داراى عظيمترين تأسيسات پالايش نفت در جهان ، در حدود چند صد كيلومتر لوله انتقال نفت ، بيش از صد كشتى نفتكش عظيم و بيش از ده هزار كاميون نفتكش بود . كمپانى در اين منطقه نيز فرودگاهها ، ايستگاههاى راديو و پليس و غيره دائر كرد .
در فاصله سالهاى 1914 تا 1950 كمپانى در حدود 324 ميليون تن نفت از ايران خارج كرد و 5 ميليارد دلار سود برد . در ظرف اين مدت فقط 420 ميليون دلار بابت حق الامتياز به ايران پرداخت و اين مبلغ معادل 8 % كل درآمد كمپانى بشمار مىآمد . كارشناس امريكائى در مسائل نفت به نام ا . كونور در كتابش به نام « امپراتورى نفت » نوشت كه شركت نفت انگليس - ايران « سرمايهگذارى 100 ميليون دلارى اوليه خود را ، 25 - 30 سال پيش برگردانده و سود ناخالصى كه از آنزمان تاكنون به دست آورده 25 برابر سرمايهء اوليه او بوده است » .
براى روشن شدن ميزان تاراجگرى شركت نفت انگليس - ايران بايد يادآورى كرد كه تنها سود سال 1950 آن كمپانى ( 150 ميليون ليره استرلينگ ) تقريبا ده برابر بيشتر از كليه سرمايهگذارىهاى ايران در صنايع ملىاش در نيمه سالهاى 40 سده بيستم بوده است . ا . كونور يادآورى مىكند كه به سال 1951 « ايران براى هر بشكه نفت فقط 18 سنت دريافت مىكرد ، و حال آنكه در همان زمان بحرين 35 سنت ، عربستان سعودى 56 سنت و عراق 60 سنت بابت حق امتياز فروش يك بشكه نفت مىگرفتند » .
علاوهبر اينها كمپانى نفت ، زيان فراوانى ، بابت وارد كردن كالاهاى گوناگون بدون