امريكائيان با سوء استفاده از وام 250 ميليون دلارى كه به ايران تحميل كرده بودند ، ايران را واداشتند تا قراردادى را با كمپانىهاى امريكائى « موريسون - نادسن » و كنسرسيوم نفتى « استاندارد ايل » ، « اورسيز كانسلتانت » امضاء كند ، به موجب آن براى اجراى طرح - هاى برنامهء 7 ساله پيشرفت اقتصادى ايران ، مستشاران اقتصادى امريكائى در ايران استخدام مىشدند . ( در سالهاى 1948 / 49 - 1955 / 56 ) . به موجب اين قرارداد كه در پائيز 1949 ميان سازمان برنامهء دولت ايران و اين كنسرسيوم امريكائى به امضاء رسيد ، مستشاران امريكائى بايستى روى توليدات صنايع و معادن ، ساختمان راهها ، ارتباطات ، راههاى آهن ، كشاورزى ، برق و آبيارى ، امور مالى ، خريد لوازم و رشتههاى مهم اقتصادى ايران ، نظارت كامل مىداشتند .
واردات كالاهاى امريكائى به ايران بهگونهء سرسامآورى افزايش يافتند . به سال 1949 واردات كالاهاى امريكائى به ايران ( 2096 ميليون ريال ) تقريبا بيش از 20 برابر صادرات ايران به امريكا بود ( 122 ميليون ريال ) . امريكائيان با بهرهبرى از روش « دمپينگ » در مورد تعيين بها ، مقدار زيادى پارچههاى نخى و كالاهاى ديگر را كه در كارگاهها و كارخانههاى ايران توليد مىشدند ، به ايران وارد كردند . رقابت كالاهاى امريكائى باعث پيدايش بحران در صنايع داخلى ايران ، بهويژه در رشته بافندگى گرديد ، بسيارى از كارگاههاى بافندگى در اصفهان و شهرهاى ديگر ايران بسته شدند ، چند كارخانه چرمسازى و تأسيسات صنعتى ديگر در آستانه تعطيل شدن قرار گرفتند ، صدها كارگاه صنايع دستى يا ورشكسته شدند يا آنكه در مرز ورشكستگى قرار گرفتند . در 8 فوريه 1950 روزنامه « اطلاعات » از قول شوراى وزيران ايران نوشت كه فقط در يزد 30 هزار بافنده بيكار يا به گدائى كشانده شدهاند .
صادرات ايران بهويژه كالاهاى كشاورزى به شدت كاهش يافتند و اين چگونگى اقتصاد كشاورزى كشور را به سختى دچار بحران كرد ، دهقانان روستاها را ترك و به شهرها روى آوردند .
سيستم مالى ايران به كلى ازهم پاشيد ، بهاى ريال پائين آمد . نرخ ارز دلار از 36 ريال به 75 ريال ترقى كرد . كسرى بودجه ايران به ميزان فاجعهانگيزى رسيد .
ازهمپاشيدگى اقتصاد ايران باعث بينوائى و ورشكستگى تودهها گرديد : فقط در يك ماه ضمن آغاز سال 1950 - 200 فقره ورشكستگى بنگاهها و تجارتخانههاى ايران ثبت گرديد . بينوائى و گرسنگى سرتاسر كشور را فراگرفت . يك كميسيون دولتى ايران كه در رأس آن حكمت قرار داشت و در آغاز سال 1950 به آذربايجان ايران سفر كرد ضمن گزارشش اعلام داشت كه « از صد سال به اينطرف آذربايجان هرگز به چنين وضع نابسامان
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 513
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٥١٣