سرزمينهاى تازهاى نصيب دولت نادر نمىشد .
به موجب برخى مدارك نادر شاه درباره تصرف سرزمينهاى كنارهء درياى خزر مىانديشيد .
تلاش نادر به سال 1743 به منظور ساختن ناوگان جنگى در درياى خزر زير رهبرى ماجراجوى انگليسى به نام التن ، و لشكركشى نادر به داغستان باعث نگرانى دولت روس گرديد ، اين دولت نيروهاى جنگيش را در كيزليار كنار مرز ايران متمركز كرده اما كار به جنگ نكشيد . نادر به منظور استوارى حاكميت ايران بر خليج فارس اقدام به ساختن ناوگان جنگى در بوشهر كرد ، و در آنجا كارگاه توپسازى بنا نهاد .
نادر مشهد را پايتخت قرار داد . او مىكوشيد سياست تمركز را در حكومت به مرحلهء اجرا درآورد ، اما در شرايط تيرگى اوضاع اقتصادى كشور و عدم پيوستگى استانهاى تابعه به يكديگر اين پندار ، خيالى خام بود . اگر فعاليتهاى نادر تا پيش از سال 1736 كه پيرامون بيرون راندن استيلاگران بيگانه و اتحاد كشور دور مىزد ، از پشتيبانى مردم ايران برخوردار بود ، اما سياست استيلاگرانه بعدى او و جنگهاى پيوستهاش كه انگيزهء سنگينى ماليات بر روى تودهها و باعث ويرانى بيشتر كشور شده بود ، مورد بيزارى مردم قرار گرفت .
غنائم جنگىاى كه به دست مىآمد ، براى پيشرفت و شكوفائى نيروهاى توليدى به كار نمىرفتند ، و در زمان نادر ، ايران از نظر اقتصادى به پيشرفتهاى زمان شاه عباس اول نائل نيامد .
گنجهائيكه به عنوان غنيمت جنگى از هندوستان گرفته شده بود ، قسمتى به مصرف هزينه جنگى رسيدند و قسمت ديگر به عنوان اندوختهء مرده در خزانه نادر واقع در كلات انبار شدند .
نادر براى استوارى قدرت مركزى كوشش كرد ميزان زمينهاى زراعتى دولتى را افزايش دهد ، بنابراين قسمت مهمى از املاك وقف را مصادره كرد ، و املاك قسمتى عشاير قزلباش را نيز از آنها پس گرفت ، اين اقدامات بايستى به ناتوانى نفوذ روحانيان شيعه و اميران قزلباش كه به دودمان سرنگون شده صفوى وفادار بودند ، منتهى مىگرديد ، اما چنين نشد و خشم اين گروههاى متنفذ طبقه فئودالها را هرچه بيشتر برانگيخت .
طرح پيوستگى شيعيان با سنيان كه به وسيلهء نادر پيشنهاد شد ضمن بحثهائى از سوى فقيهان سنى با سردى روبرو گرديد . اين طرح بر مبناى گرايشهاى مذهبى ارائه نگرديد بلكه منظور از آن به دست آوردن امتيازات سياسى بود ( نادر از روحانيان ارمنى هم پشتيبانى مىكرد ) اهميت سياسى اين طرح به قرار زير بود : نادر مىپنداشت كه پيگرد و آزار سنيان در زمان شاه سلطان حسين انگيزه شورش در استانهاى داغستان ، كردستان ، افغانستان شده است . و با اجراى اين طرح مىخواست اشراف سنى كرد ، افغان ، ازبك و غيره را به سوى خود بهكشاند و حتى مايل بود ضربهاى به نفوذ روحانيان شيعه كه با او دشمنى مىورزيدند ،
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 293
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٢٩٣