( قطعه زمين زراعتى است كه گويا به وسيله يك جفت گاو شخم مىشود ) زمين بود ، اما مريدان بسيارى از ميان دهقانان و كدخداها و پيشهوران داشت . فقط در پايان زندگيش شماره مريدانش بسيار كاهش يافت و منحصر به چند بازرگان و فئودال گرديد ، ولى دارائيش به 20 پارچه آبادى رسيد . در نيمه سدهء 15 شيوخ صفوى مالك تمام منطقهء اردبيل شدند و به فئودالهاى روحانى متنفذى تبديل گرديدند .
در اواسط سدهء 15 ، تكيهگاه مهم شيوخ صفوى ، عشاير كوچنشين ترك ، آذربايجانى و آسياى صغير بود ، چون اينان پيرو آئين شيعه بودند و كوچنشينان و دهقانان زير پوشش شيعهگرى عليه حكومت عثمانى كه سنى بود ، اقدام مىكردند . بنابراين 7 عشيره كوچنشين ، خود را مريدان شيخ صفوى شناساندند : اين 7 عشيره عبارت بودند از شاملو ، روملو ، اوستاجلو ، افشار ، قاجار ، تكليو و ذو القدر ؛ بعدا شمارهء آنها افزايش يافت . در نيمه دوم سدهء 15 اين عشاير ترك « قزلباش » نام برده شدند ( به زبان تركى يعنى « سر قرمز » . اينان كلاههائى را به رنگ ارغوانى به سر مىگذاشتند كه به نشانهء 12 امام شيعه 12 خط بگونه راهراه روى آنها ديده مىشد ) ؛ قزلباشها ريشهايشان را مىتراشيدند و سبيلهاى درازى مىگذاشتند و روى سر تراشيدهشان كاكل بلندى جا مىگذاشتند .
نفوذ عشاير پيكارجوى ترك سرشت فرقهء دراويش صفوى را دگرگون كرد . اگر نخستين شيوخ صفوى داراى سرشتى صلحخواهانه و عارفانه بودند ، اما در زمان شيخ جنيد ( به سال 1460 كشته شد ) و شيخ حيدر ( به سال 1488 كشته شد ) مرشدهاى صفوى خوى عارفانه را ترك كردند و صوفيگرى را فقط به عنوان وسيلهاى براى پيشرفت مقاصدشان به منظور جلب وفادارى و صداقت مريدان ظاهرا رواج دادند . روش پيكارجوئى شيعهگرى و انجام « جهاد مقدس عليه كفار » هماكنون پايهء ايدئولوژى اين فرقه گرديد . باوجوداين قزلباشان فقط از لحاظ سنتى عنوان « درويشى » و صوفيگرى را به خود نسبت مىدادند .
شيخ جنيد و حيدر به يارى عشاير قزلباش نامبرده و حتى طوايف طالشى و قرهداغى پيوسته به انجام تجاوزهاى غارتگرانهاى زير شعار « جنگ به خاطر دين » عليه كشورهاى غير مسلمان مىپرداختند - اين مناطق غير مسلمان ، گرجستان و قلمرو يونانى ترابوزان بودند . اينان ضمن اين هجومها غنائم جنگى و اسيرانى را به چنگ مىآوردند ، اسيران را به عنوان برده در بازارهاى اردبيل به فروش مىرساندند . قزلباشان ضمن حمله به گرجستان هربار از سرزمين شيروان مىگذشتند . اين وضع شاهان شيروان را به هراس انداخت و بر آن شدند با قزلباشان به نبرد پردازند ، ضمن همين نبردها بود كه شيخ جنيد و حيدر كشته شدند .
پس از كشته شدن حيدر ، سلطان يعقوب آق قوينلو اردبيل را به تصرف درآورد ( 1488 ) و پسر حيدر را اسير كرد ، پسر خردسال حيدر به نام اسماعيل ( به سال 1487 متولد شده
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 246
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٢٤٦