مقصودش آنست .
و از اين باب است آنچه اديبان عرب آن را اسلوب حكيم نام كردهاند - تا گويد :
شهيد ثانى ره گفته و هم ديگرى پيش از او كه چنانچه حرام است بدگوئى از مؤمن نزد ديگران حرام است بدگمانى به او كه در دل خود بد او را گويد و جويد و بر آن دل نهد و او را بد شمارد ندانسته و اما خطور بدگمانى بدل و بىاختيار از آن صرف نظر شده بمانند شك در بدى يا بدكارى مؤمن خداى تعالى فرموده ( 13 - سوره الحجرات ) و دورى كنيد بسيارى گمانها را كه پارهاى گمانها گناه است " و تو را نرسد كه در باره ديگرى معتقد بدى باشى مگر كه بر تو به خوبى آشكار شود و قابل توجيه نباشد ، و آنچه ندانى و بدلت افتد كار شيطانست و سزاست او را دروغ شمارى چون او فاسقتر فاسقانست و خدا فرموده ( 7 - الحجرات ) ايا كسانى كه گرويديد اگر فاسق بشما خبرى داد آن را روشن كنيد مبادا بمردمى آسيب رسانيد ندانسته " و تصديق ابليس روا نيست از اين رو در شرع آمده كه اگر از دهان كسى بوى مىشنيدى نبايد او را ميخوار شمارى و به او حد بزنى چون در دهن گردانده باشد و بيرون ريخته باشد يا او را به زور بر آن واداشته باشند و چون اين ممكن است روا نيست بدگمانى به مسلمان و رسول خدا ( ص ) فرموده : راستى خداى تعالى حرام كرده از مسلمان خونش و مالش و بدگمانى به او را و بايد اين خيال بد را از دل دور كنى و او را وادارى كه حالش مستور است و بوضوح پيش است چون آنچه در او بينى احتمال خير و شر هر دو دارد .
اگر گوئى از كجا دل نهادن به بدگمانى فهم شود با اينكه ترديد در دل درآيند و حديث نفس باشد من گويم نشانه دل دادن به بدگمانى اينست كه نفرت كند از طرف به وضعى كه سابقه نداشته و او را گران شمارد و از رعايت و احترامش بكاهد و در روايتى از پيغمبر ( ص ) آمده كه راه خروج از بدگمانى اينست كه دل بدان ندهد و كارى بر اثر آن نكند تا گويد و اما اگر عادلى بدى او را به تو خبر دهد و گمانت تو را به تصديق او كشاند تو معذورى زيرا تكذيب عادل هم بدگمانى به او است و نبايد خوشبين باشى به يكى و بدبين به ديگرى ولى بايد وارسى كنى كه ميان آنها دشمنى و حسد و بدخواهى نباشد كه پايه تهمت بميان آيد و در شرع گواهى دشمن بر دشمن مردود است بخاطر تهمت . . .
باب شصت و سوم در باره دو زبان و دو رو
1 - معانى الاخبار . بسندش تا امام باقر ( ع ) كه چه بد است بندهاى كه دورو باشد و دو زبان ، رو در رو برادر خود را ستايش كند و در پشت سر بد او گويد ، اگر به او بخشد بر