بيان : ( بعد از شرح گويد : ) گويا مقصود از تهمت در اينجا اينست كه به او وابندد عيبى كه ندارد تا زشتش كند و بسا كه بدبينى را هم شامل شود و آب شدن ايمان اشاره به فساد دل است تا جايى كه مخالف ايمان باشد .
20 - كافى : بسندش تا امام ششم ( ع ) كه ميفرمود : هر كه تهمت زند ببرادرش در دينش حرمتى ميانشان نماند و هر كس با برادرش چون ديگر مردم معامله كند از كسى كه خود را به او بسته بيزار است .
بيان : در دينش " يعنى برادر دينى را تهمت زند به ترك واجبى يا انجام حرامى چون انجام هر واجب و ترك هر حرام از دين است چنانى كه گفتار حق و قبول حق از دين است .
حرمتى ميانشان نماند " يعنى حرمت ايمان كه سلب شود و رابطه برادرى هم بر باد رود و بقول قاموس حرمت آنچه دريدنش روا نباشد و خدا هم فرموده ( 30 سوره الحج ) و هر كه بزرگ شمارد حرمتهاى خدا را " يعنى آنچه را بر او واجب است انجام دهد و حرام است تقصير در باره آن .
ديگر مردم " كه مخالفند يا شيعهء فاسق هم و كسى كه برادرى با او ندارد به اينكه از هر برابر سود معامله گيرد و برادر را به ترك سود يا تخفيف آن رعايت نكند ، و در نصيحت و حفظ حرمت او در حضور و غياب نكوشد و با او همدردى نكند ، در آنچه لازمه برادريست و در اخبار بسيارى بيان شده و كسى كه خود را به او بسته خدا و پيغمبر و امام است و تشيع و برادرى با شيعه و اشاره دارد باينكه از دين بدر است .
21 - كافى : بسندش تا امير مؤمنان ( ع ) كه در سخن خود فرمود : امر برادرت را به بهتر وجهش بنه تا خلاف آن بر تو روشن شود و به سخن برادرت بدبين مباش تا برايش توجيه خوبى توانى يافت .
بيان : وضع برادرت را از گفتار و كردارش به بهترين وجهى توجيه كن و گرچه كمترين احتمال آن باشد و از آن وارسى نكن تا ازو چيزى بينى كه توجيه خوبى ندارد زيرا گمان بد بسا خطاء باشد و وارسى و جاسوسى هم ممنوع است چنانچه خدا فرموده ( 12 - الحجرات ) راستى كه پارهاى گمانها گناه است و هم فرموده تجسس نكنيد .
تا گويد : بسخنى كه از او برآيد گمان بد مبر تاكيد است براى پارهاى از گفته پيش يا مقصود از آن كردار است . . . و حاصل اينست كه اگر سخن دو پهلو گفت بر آنچه خير است تفسيرش كن و گرچه مجاز گوئى باشد بىقرينه و گواه خصوص اگر گوينده دعوى كند كه
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 125
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٢٥