سينه و همچنان ذهنها .
بيان : يك زبانى آنست كه در احوال گونه گونه براى غرضهاى بيهوده دو گونه نگويد و رياء و اختلاف فتوى و آنچه را گذشت همه را فرا گيرد و يك دل باش و درون دلت همگون برونش باشد چه بسا در نهان دل چيزيست كه خود را از آن غافل سازد مانند دوستى دنيا و گول خورد و گمان برد كه آن را دوست ندارد و مانند آن و در آخرت كه پرده ظلمت بر افتد روشن شود يا در دنيا بوسيله رياضت و از اين رو خدا فرمود بدنبالش كه تو را از خودت بر حذر ميدارم و فرموده ( 28 سوره الانعام ) بلكه پديدار شود براشان آنچه پيشتر نهان ميكردند " .
و بسا مقصود اينست كه بايد دل موافق زبان باشد و مخالف دل نگويد .
و بسا مقصود اينست كه بايد اعتقاد در دل يك نواخت و يقينى باشد و دل مطمئن به حق باشد و دچار شبهه و لغزش نباشد و امروز عقيدهاى داشته باشد و فردا خلافش را .
يا اينكه بايد عقائد قلبى هماهنگ باشند نه چون دل گمراهان و نادانها كه به دو مخالف هم معتقد شوند براى اختلاف هوس و راى خود كه بدان توجه ندارند چنانچه اعتقاد دارند كه امير مؤمنان افضل است و نادانها را در خلافت بر او مقدم دارند ، و اعتقاد دارند كه خدا عادل است و گويند كفر و هر گناه هم كار او است و آنها را براى آن عذاب كند ، و اعتقاد آنها بوجوب طاعت كسى كه روا دارند فسق و نابكارى او را ، و نمونههاى آن بسيار است .
يا معنايش اينست كه مقصود حقيقى و غرض اصلى دل جز يكى نيست و دو محبت مخالف در آن فراهم نشود چون دوستى دنيا و آخرت و دوستى خدا و دوستى نافرمانى و شهوتها كه از آنها نهى كرده و هر كه عقيده دارد خدا را دوست دارد و بدنبال هوا و و دوستى دنيا است چون دو زبانست كه خواهان جمع و الفت دو ناجور است زيرا دنيا و آخرت چون دو هوو باشند و دلش منافق و دو زبان باشد ، يكى با خدا و ديگرى با ما سواه و اين از دو زبان سزاوارتر است بمذهب .
و تحقيقش اينست كه تن آدمى چون قلعه بزرگيست با روى بلندى دارد كه دل است بلكه آدمى از نظرى عالم صغير است و از نظر ديگر عالم كبير و خدا فرمانده و مدبر دل است بلكه دل سخت او است كه بوسيله عقل و فرشتههايش استوار ساخته و بار و دار ، و با انوار ملكوتش روشن نموده و بخدمتش كشيده نيروهاى ظاهر و باطن و اندام و اعضاء بسيارى را و اين قلعه را دشمنان بسيار است چون نفس اماره و شياطين فريبنده و هر جور شهوت
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 129
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٢٩