گونه بودند و دچار اختلاف شدند چنانچه دانسته و معروف است .
برخى با زكاوت و با هوش و رشيد بودند و برخى كند فهم و كم استعداد برخى دوستدار دانش بودند و دنيادار و برخى تارك دنيا و بدنبال كردار و زهد نه چيز ديگر ، برخى دانش فراوان كسب كردند و مواظب آن شدند و برخى از آن تنگدل بودند و كنارهگير ، برخى كوشا در حفظ و پر فراموشى ، برخى بدان چه ميشنيدند باور داشتند و برخى نه ، با اينكه معصوم نبودند و ميشد در خطا افتند و از اين رو دچار اختلاف شدند و رواياتشان ضد يك ديگر شد ، و آنكه در دين خود بدانها اعتماد كرد بسرگردانى بزرگى دچار شد و خداوند سبحان مهربان بر بندگانش نشايد آنان را پس از پيغمبرشان وادار سازد به پيروى جز كسانى كه بدرستى نگهبان سپرده خود باشند از احكام شريعت و يك قول باشند در آنچه روايت ميكنند و ما نشانهاى در دست يكى از معاصران پيغمبر ص نداريم كه دليل بر امانت و صدق و عصمت او باشد كه از تحريف و غلط ايمن باشد با اينكه ميدانيم ، بسيارى از احكام نص پيغمبرى ندارند و باجتهاد و قياس پناه مىبرند و به گمان و راى در دين عمل ميكنند كه مايه اختلاف است و مانع اتفاق و ائتلاف .
پس دانستيم خداى سبحان عذر مكلفان را بر طرف كرده پس از رسول خدا ص بائمهء راشدين و رهنمايان معصوم كه خدا فرمانداده برجوع بر آنان و اعتماد بر ايشان و فرموده عز من قائل - النساء و اگر بازگردانند آن را برسول و به اولى الامر از خود البته بدانند آن را آنان كه اهل استنباط باشند در ميانشان ، و پيغمبر ص هم فرمود :
راستش من بجا مينهم در ميان شماها آنچه كه اگر بدانها تمسك كنيد هرگز گمراه نشويد قرآن خدا و عترت خودم ، خاندانم .
3 - تقرير ديگر : اگر بگوئيم همه امت جميع علوم شرع را از پيغمبر ص شنيدند و در خاطر دارند و شرح همه احكام را فرا گرفتند و حفظ كردند در روايت و نقل هم اتفاق دارند و دچار اختلافى نيستند و همه يك قولند ولى باز هم نميتوان از وجود امام بىنياز باشند و امامى بمقتضاى عقل و حكمت ميان آنان نباشد زيرا امت هميشه
كنز الفوائد ( گنجينه معارف شيعه اماميه ) ( فارسى ) — صفحة 372
مساهمون: أبي الفتح محمد بن علي الكراجكي
ص٣٧٢