ندارد ، در نهايه گفته : در حديث است كه نخوردم در تكيه زدن ، تكيه زن در زبان عرب كسى است كه بر روى پا نشسته و بر جا است و عامه مردم تكيه زن را كسى دانند كه ميل بيكى از دو پهلو دارد و بر آن اعتماد كرده . . . معنى حديث اينست كه من در حال خوردن ننشينم تكيه زده چون كسى كه ميخواهد پر بخورد ولى به اندازه رفع گرسنگى بخورم و نشست من براى آن بر روى پا است و كسى كه تكيه زدن را ميل بپهلو تفسير كرده حديث را از نظر طب تأويل كرده زيرا در اين صورت خوراك به همه مجارى غذا به آسانى فرو نرود و گوارا نباشد و بسا آزار بخشد ، و از اين معنا است اين حديث كه : اين نشسته سفيدگون و آرام ، مقصودش كسى است كه درست نشسته فيروزآبادى گفته : مقصود از اينكه « انا لا آكل متكئا » يعنى درست نشسته و چهار زانو و مانند آن كه مايه پرخوريست بلكه سر پا هستم و نه چهار زانو و مقصود روى پهلو افتاده نيست كه برخى طلبهها گمان كردند ، در مصباح است كه اتكاء بمعنى نشستن پابرجا است و در قرآنست كه « و تختها است كه بر آنها تكيه زنند » و فرموده « و آماده كرد براشان متكا ، 21 - يوسف » يعنى آماده كرد براشان مجلسى ، ابن اثير گفته : تكيه زدن را عامه مردم ميل بيك پهلو دانند و در هر دو معنى به كار رود ( و پس از نقل كلامى در معنى تكيه زدن گويد ) بيضاوى در تفسير « و اعتدت لهن متّكئا » گفته : يعنى پشتيها كه بر آن تكيه زنند و بقولى خوراكى يا مجلس خوراكى زيرا در خوردن و نوشيدن تكيه ميزدند براى خوش بودن و از اين رو از آن نهى شده .
ابن حجر گفته : در وصف اتكاء اختلاف شده بقولى بمعنى درست نشستن است براى خوردن بهر جورى باشد و بقولى ميل بيك پهلو است و بقولى اعتماد بر دست چپ است كه بر زمين باشد ، خطابى گفته : به نظر عامه تكيه زن آنست كه بر يك پهلو افتد و خورد و چنين نيست بلكه كسى است كه بر زير انداز خود تكيه زده و معنى گفته پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله كه : من نخورم تكيه زده ، يعنى مانند پر خور بر سر غذا جا ندهم و جز به اندازه كفايت از توشه نخورم و از اين رو بر سر پا نشينم ، و در حديث انس
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 178
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١٧٨