و طبع غالب را خود مطبوع تعبير كردند بر سبيل مبالغه و از اين رو گفتند وارونه تعبير شده ( يعنى شتاب از آدمى خلق شده ) و از شتابزدگى است كه كافر مىشود و در كيفر خود شتاب ميورزد ( پايان ) .
در تفسير على بن ابراهيم است ( 429 ) كه چون خدا جان را از دو گام بتن آدم روان كرد و به دو زانويش رسيد خيز زد كه به پا ايستد و نتوانست و خدا فرمود (
خُلِقَ الْإِنْسانُ مِنْ عَجَلٍ
) .
« آفريد از آب بشر را » گفتهاند : مقصود آبى است كه گل آدم را سرشتند و آن را جزء مايه بشر ساخت تا گرد آيد و پى كشد و هر شكلى را به آسانى بپذيرد يا مقصود نطفه است و آن را دو بخش ساخت ذكور كه نژاد آرد و اناث كه داماد دارد . . .
و از امام صادق عليه السّلام تفسير اين آيه پرسش شد ، فرمود : خدا تبارك و تعالى آدم را از آب شيرين آفريد و جفتش را از جنس او و از پائينتر دندههايش آفريد و بدين دنده ميان آنها پيوندى و نژادى روانه شد و سپس او را بوى جفت ساخت و به اين وسيله پيوست مصاهرت پديد آمد و اينست كه فرمود : «
نَسَباً وَ صِهْراً
» نسب بواسطه مردانست و صهر بواسطه زنان ، و اخبار بسيارى در فضائل امير المؤمنين ( ع ) آورديم كه در باره پيغمبر و امير المؤمنين و تزويج فاطمه عليهم السّلام نازل شده .
« خدائى كه شما را از ناتوانى آفريد » يعنى آغاز كرد شما را ناتوان يا از مايه ناتوانى شما را آفريد كه نطفه است . و پس از آن توان آورد كه رسيدن ببلوغ است و بدنبالش ناتوانى پيريست .
« ما پيشنهاد كرديم امانت را » اين آيه از متشابهات است و در تفسيرش اختلاف و روايات هم مختلفند به چند وجه :
1 - مقصود از امانت تكليف است و مقصود از عرض بآسمانها و زمين و كوهها عرض باهل آنها است و منظور از عرض بيان اينست كه در تضييع امانت گناهى است بزرگ و هم در نافرمانى خدا و مخالفت احكامش و بيان كرد كه آدمي بر معاصى