نامحسوس است .
خورشيد در يك سال دو بار بالاى سر اهل خط استواء ميرسد كه دو نقطه اعتدال بهارى و پائيزيست و از بالاى سر آنها بيش از اندازه ميل كلى دور نشود ( 23 درجه و كسرى ) خورشيد نصف سال در شمال آنها است و نيم ديگر در جنوب و سايه به همين نسبت در شمال است و در جنوب بر عكس خورشيد ، و به اين سبب داراى 8 فصلند ، دو بهار و دو تابستان و 2 پائيز و دو زمستان ، و چرخش فلك در آنجا دولابى است و از بالاى سر و آفاق خط استواء آفاق مستقيمه نام دارند .
شيخ ابن سيناء گفته : خط استواء معتدلترين سرزمينها است زيرا خورشيد بالاى سرشان درنگ فزونى ندارد ، بلكه به زودى از سوئى بسوئى ميرود ، و تندترين حركت را در ميل و بعد دارد و حرارت تابستان آنها سخت نيست ، بعلاوه برابرى شب با روز در هميشه گرما و سرما را تعديل كنند و معتدل شود ، و قضاوت كرده كه گرمترين سرزمينها در تابستان زير ميل كلى خورشيد است ( عرض 23 درجه تقريبا ) زيرا خورشيد در حدود دو ماه بالاى سر آنها ميماند در روزهاى بلند و شبهاى كوتاه .
فخر رازى بقضاوت نخست او اعتراض كرده كه ماندن خورشيد بر خط استواء گر چه كم است ولى در همه سال پر هم از آن دور نيست و در حكم بالاى سر است ، و ما جاهائى را بنگريم كه اكثر ارتفاع خورشيد بر آنها برابر كمترين ارتفاع آنست از بالاى سر مردم خط استواء و تابستانش به سختى گرم است ، و از اينجا دانسته شود كه گرمى زمستان خط استواء چند برابر گرمى تابستان اينجا است ، و گفته است معتدلترين سرزمينها اقليم چهارم است .
محقق طوسى - ره - گفته : اگر مقصود از اعتدال يك نواخت بودن هوا در همه سال است شك ندارد كه اين معنا در خط استواء رساتر از همه جا است چنانچه شيخ گفته و اگر مقصود اعتدال ميان گرما و سرما است شك ندارد كه خط استواء چنين نيست
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 119
مساهمون: العلامة المجلسي
ص١١٩