روزهء يوم شك مستحب است كه بيشتر پيش از رؤيت واقع مىشود و اينكه برخى گفتهاند معناى خبر آخرى اينست كه براى عارف هميشه روزه داشتن عيد است و روزه نداشتن عزا و ماتم است مايه خنده است ، و تحقيق آن در جاى مناسبترى بيايد .
أبو ريحان گفته : آغاز ماه را از ديدن ماه نو ميدانستند ، و شرع اسلام هم همان را پذيرفته كه خدا فرموده « ميپرسندت از ماههاى نو بگو آنها اوقات مردمند و حج ، 189 - البقره » سپس يك گروه جاهلى پديد شدند كم روش يهود و نصارى در پيش گرفتند كه جدول و حسابى بر تشخيص ماه و وقت روزه خود داشتند ، و مسلمانان ناچار از ديدن ماه نو بودند و دچار شك و اختلاف ميگرديدند و پس از بررسى جاى ماه از هم تقليد ميكردند تا رجوع باهل هيئت نمودند و زيج و تقويم ساختند و از روى حساب آغاز ماه عربى را شناختند به گمان اينكه وسيله رؤيت ماه نو است و آن را به امام جعفر صادق عليه السّلام منسوب كردند و از اسرار نبوت شمردند .
اين حسابها بر پايه حركات خورشيد و ماه وسطى است نه حركات معدّله آنها و روى اين نظر است كه يك سال قمرى 354 روز و 5 / 1 و 6 / 1 باشد و 6 ماه سال تمام باشند و 6 ماه كم و هر كمى بدنبال تمام باشد چنانچه در زيجها معمول است ، و چون خواستند يكم ماه روزه و يكم شوال را براى فطر استخراج كنند يك روز در اغلب احوال پيش افتادند و اينكه پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلم فرموده : « روزه داريد بديدن ماه و افطار كنيد بديدن آن » را معنا كردند كه يعنى در شبى كه روزش را روزه داشتيد ماه را ببينيد ، چنانچه گويند آماده پيشوازش باشيد ، و آمادگى بر پيشواز مقدم مىشود ، و گفتند ماه رمضان از 30 روز كم نميشود .
و اما از نظر علم هيئت و انديشمندان ديد ماه نو در همه جا و همه حال يكسان نيست زيرا دچار اختلاف است از نظر اينكه تند باشد يا كند ، نزديك به زمين باشد يا دور ، در شمال منطقة البروج باشد يا در جنوب ، بعلاوه قطعههاى منطقة البروج
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 299
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٩٩