1 - خارج قسمت 309 قمرى بر 300 سال شمسى برابر 3 / 1 364 و بيست ساعت و 50 دقيقه و 38 ثانيه و 24 ثانيه است و به اندازه يك سال شمسى رصدى نيست .
تفاوت 300 سال شمسى بيش از 9 سال قمريست با هر رصدى حساب شود كه كمترش بنا بر رصد تبانى كه 10 روز و 20 ساعت و 40 دقيقه و 24 ثانيه است مىشود 74 روز و 4 ساعت و 48 دقيقه ، و بنا بر صد ابر خس كه در آن زمان معمولتر بوده از 77 روز هم بيش است .
و جواب اينست كه كسرهاى اندك در برابر عدد صحيح مورد توجه نيست و 70 و چند روز در برابر سال ملحوظ نميشود و رسم حساب نجومى همچنين است و تعبيرات قرآن و حديث بر پايه آنست چنانچه در شرح حديث صباح بن سيابه خواهيم گفت .
مىگويم : در مجلّد نهم در باب علم امير المؤمنين عليه السّلام سخنى در اين باره گذشت .
3 - در بسيارى از اخبار پايه امور شرعيه زمانيه بر اينست كه يك ماه قمرى 30 روز محسوب شود و يك ماه 29 روز و در كتاب صوم شرح آن بيايد ان شاء اللَّه تعالى و بر اين مبنا است آنچه روايت شده كه روز عيد قربان موافق روزه اول ماه رمضانست و روز عاشوراء موافق روز افطار اول شوال ، ولى اين تنها در سال كبيسه درست است زيرا چون يكم ماه رمضان مثلا شنبه است يكم شوال دوشنبه است زيرا شوال از ماههاى 30 روز است و يكم ذى قعده مىشود سه شنبه و يكى ذيحجه پنجشنبه و عيد قربان شنبه كه موافق يكم ماه روزه است و چون ذيحجه در غير سال كبيسه ناقصه است ، جمعه يكم محرم است و روز يك شنبه عاشوراء است و موافق روز افطار يكم شوال نيست ولى در كبيسه درست است كه مىشود دوشنبه .
و ممكن است اين حديث مبنى بر غالب سالها باشد يا در مواقع ابرى بودن هوا باشد كه جمعى از اصحابش بدان مورد عمل ساختهاند ، يا مقصود اينست كه
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 298
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٩٨