و به عذاب و خوارى خود مبتلامان نكن و از زقوم و ضريع ما را خوراك نده و همراه شياطين قرارمان نده و در آتش دوزخ ما را بر روى نيفگن و لباس آتش و قطران بر تنمان نپوشان و از هر بدى ، اى معبودى كه جز تو معبودى نيست به حقّ توحيد ، ما را نجات ده . . . ) « 1 »
ايمان به روز قيامت بخشى اساسى از عقايد اسلامى است كه دعاها در بعضى جوانب خود به تثبيت آن در نفس تأكيد مىورزند ، لازم به اشاره است كه در اينجا ميان تثبيت عقيده و شرح و بيان آن تفاوتى وجود دارد ، شرح عقيده گاهى از طريق سخنى عقلانى است در حالى كه تثبيت عقيده فقط از طريق سختى كشيدن و روابط متقابل ميان انسان و اين عقيده است ، مثلًا در اينجا تفاوتى واضح ميان آنكه به آخرت ايمانى مبنى بر برهانها و دلايل عقلى داشته باشيم و اينكه با تصوّر صحنههاى آخرت به آن ايمان آوريم وجود دارد ، تشييع جنازهء خود را به تصوّر مىآوريم در حالى كه بر دوش ياران به سوى آخرين جايگاه خود روانهايم ، نمىدانيم سرنوشت ما چه خواهد بود .
و خود را در حالى كه روى مغتسل ( ميز غسالخانه ) خوابيدهايم و دست دوستان يا همسايگان درستكار ما را ، زير و رو مىكند و متلاشى شدن جسد خود را در قبر و سپس بيرون آمدن از قبر در حالى كه برهنه و ذليليم و نمىدانيم به كجا رو كنيم ، به تصوّر مىآوريم ، پنجاه هزار سال در صحراى محشر مىايستيم .
صحرايى كه در احاطهء خطرها و ترسهاست ، اين چنين بهشت و دوزخ را به تصوّر مىآوريم و مجازات و پاداش را .
همهء اين تصوّرات ، عقيده را در ذهن ما تثبيت مىكند نه صرف اعتقاد از
هامش
( 1 ) - بعد از اتمام تأمّل در دعاى افتتاح كه يكى از دعاهاى جامع است ، تأمّل در دعاى كوچكى كه معمولًا بعد از دعاى افتتاح خوانده مىشود آغاز كنيم ، زيرا در دعاى افتتاح آنچنانكه بايد بر مسأله آخرت تمركز داده نشده است .