ابو عبد اللّه محمّد بن احمد البخارى الغنجار ( متوفى به سال 412 هجرى ) « 1 » وراق ( صحاف ، كاغذگر ) « تاريخ بخارا » ئى نوشته كه سمعانى ( به نقل از تأليف مستغفرى ) تواريخ مربوط به سلالهء سامانى را از آن اخذ كرده است .
سمعانى « 2 » « تاريخ بخارا » ى ابو بكر منصور البرسخى « 3 » را هم نام مىبرد .
ابو سعيد عبد الرّحمن بن محمّد الادريسى ( متوفى به سال 405 هجرى ) كه از مردم استرآباد و ساكن سمرقند بوده تاريخ هر دو شهر را نوشته است « 4 » .
در قرن دوازدهم ميلادى ابو حفص عمر بن محمّد نسفى ( متوفى به سال 537 هجرى ) فقيه و محدث نامى به « تاريخ سمرقند » وى ذيلى نوشت . اين تأليف به نام « قند » « 5 » و يا « قنديه » معروف بوده . محمّد بن عبد الجليل السمرقندى شاگرد نسفى مستخرجاتى از آن به عمل آورده « 6 » . ظاهرا همين روايت خلاصه شده كه به زبان فارسى برگردانده شده به دوران ما رسيده است . چند نسخهء خطى اين تأليف در كتابخانهء دانشگاه سن پطربورگ
هامش
( 1 ) - ترجمهء وى در « ارشاد » ( 329 ،VI) آمده و در وفات او دو تاريخ مختلف ذكر شده ( 410 هجرى و 422 هجرى ) .
( 2 ) - « متون » ، ص 53 كه پس از « ابو » اشتباها كلمهء « بكر » افتاده است .
( 3 ) - سمعانى ، چاپ مارگوليوس ، ورق 74 ب ، ذيل كلمهء « البرسخى » ، ولى ممكن است همان ابو بكر محمد نرشخى باشد .
( 4 ) - « متون » ، ص 52 ( سمعانى چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الادريسى » ) .
در انساب سمعانى نيز عنوان تأليف وى در تاريخ سمرقند ذكر شده است ( ذيل كلمهء « الخيذشترى ، ورق 215 آ ) ، « كتاب الاكمال لمعرفة الرجال » .
( 5 ) - عنوان كاملتر آن « كتاب القند فى تاريخ سمرقند » است . به گفتهء سمعانى ( چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الشكانى » ) عنوان اول آن « كتاب القند فى معرفة علماء سمرقند » بوده .
( 6 ) - حاجى خليفه ،II، 133 .