و موزهء آسيائى فرهنگستان علوم وجود دارد « 1 » . در اين كتاب اخبارى چند دربارهء عهد قبل از اسلام و رواياتى راجع به فتوحات عرب و مطالبى در بارهء پارهاى از ساختمانها و سازمان آبيارى ديده مىشود ؛ ولى بيشتر اوراق آن را احاديث و سرگذشت اولياء و مزارات ايشان با شروح مفصل و اينكه مراسم زيارت و بزرگداشت ايشان در چه زمان و چگونه بايد به عمل آيد ، اشغال كرده است . حاجى خليفه از يك « تاريخ سمرقند » از مستغفرى ، مؤلف « تاريخ نسف » ، ياد مىكند .
كتاب « مفاخرات اهالى كشونسف » اثر ابو الحارث اسد بن حمدوئى الورثينى « 2 » ( متوفى به سال 315 هجرى ) به تاريخ درهء كشكه دريا اختصاص داده شده . قريهء ورثين در حومهء نسف قرار داشته . تأليف ديگرى در تاريخ كشونسف به قلم ابو العبّاس جعفر بن المستغفرى ( متوفى به سال 432 هجرى ) مىباشد ، كه اخبار مربوط به رجال نامدار شهر نسف را در دو مجلد گردآورده و هشتاد طبقه از رجال مزبور را برشمرده است .
حكيم ابو عبد اللّه محمد بن عبد اللّه البيع النّيسابورى ( متوفى به سال 405 هجرى ) تاريخ علماى شهر نيشابور را در هشت مجلد نوشته است « 3 » .
هامش
( 1 ) - « متون » ، ص 48 . و . و . وياتكين اين كتاب را به زبان روسى ترجمه كرده . رجوع شود به :SKSO، شمارهVIII، و تقريظ و . و . بارتولد درZVORAO، مجلدXVIII، 0190 - 0182 . آخرين مؤلفى كه در كتاب ياد شده ( كه به دست ما رسيده ) اظهارنظر وى ديده مىشود سيد احمد بن امير ولى است كه بعد از پايان قرن پانزدهم نوشته [ كتاب « قنديه » بيشتر دربارهء مزارات سمرقند است ] .
( 2 ) - « متون » ، ص 69 ( سمعانى چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الورثينى » ) .
( 3 ) - « متون » ، ص 54 ، 68 ( سمعانى چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمات « البيع » و « النيسابورى » ) . به گفتهء ابو الحسن بيهقى ، تأليف « البيع » در 12 مجلد بوده .