تسخير الموت ، تختگاه اسماعيليان ( 654 هجرى قمرى ) در كتابخانهء رئيسان آن مذهب كتابى به نام « تاريخ جيل و ديلم » كه توسط مؤلف مجهولى براى فخر الدّولهء ديلمى ( وفات به سال 387 هجرى ) نوشته شده بوده ، كشف كرد « 1 » .
فرمانروايان مشرق ، يعنى سامانيان نيز در حمايت نويسندگان و دانشمندان از خاندان بويه دستكم نداشتهاند . سامانيان خود ايرانى بودند و بيشتر از شعر فارسى و شاعران فارسىگو حمايت مىكردند . ولى در عينحال در دربار ايشان شاعران و دانشمندان بسيار كه به زبان عربى مىنوشتند نيز وجود داشتند . در كتاب « يتيمة الدهر » ثعالبى ( ابو منصور عبد - الملك بن محمّد ، متوفى به سال 429 يا 430 هجرى ) اطلاعات مبسوطى درباره شاعران اخير الذكر موجود است . بخش آخر يتيمه ( بخش چهارم ) مربوط به شاعران خراسان و ماوراء النهر مىباشد . مؤلف كه در سال 382 هجرى سفرى به بخارا كرده بوده با پارهاى از ايشان شخصا آشنائى داشته .
در خلال اطلاعات مربوط به تاريخ حيات شاعران آن زمان ، مطالب جالب
هامش
( 1 ) - دربارهء تأليف ابن مسكويه و ذيلنويسان آن بعد سخن خواهد رفت ( در همين مقدمه ) . مستخرجات فراوان از تواريخ مفقود مربوط به آل بويه در « ارشاد » ياقوت وجود دارد . متأسفانه متن مزبور ( كه توسط د . س . مارگوليوس براىGMS . VIچاپ و منتشر شده ) هنوز ناقص است و فاقد فهارس مىباشد . به يادى كه از « تاريخ » وزير ابو اسعد منصور بن الحسين الآبى متوفى به سال 421 هجرى در « ارشاد » (II. 304 وV، 355 ) شده و همچنين چندبار در « معجم » نام برده شده ( 730 .Index . VI) و به شرح حال ابو حيان توحيدى ( ياقوت « ارشاد » ،I، 407 - 380 ) كه در آن چندبار به تأليف هجائى او - مثالب وزيرين - در هجو دو وزير ، يعنى ابو الفضل بن العميد و اسمعيل بن عباد اشاره شده ، توجه شود . مستخرجاتى از تأليف مذكور در شرح حال شخص اخير الذكر نيز وارد شده ( ياقوت « ارشاد » ،I، 343 - 273 ) . پربهاترين اطلاعات مربوط به حكومت و اصطلاحات ادارى دولتهاى ايرانى قرن دهم ميلادى در « مفاتيح العلوم » ابو عبد اللّه محمد بن يوسف الخوارزمى مندرج است . رجوع شود به :
. 244 .Brockelmann . GAL . BdI . S