و آن را به تاريخ 476 هجرى ختم كرده است « 1 » .
گذشته از تأليفات مذكور از آثار ديگرى نيز ياد شده است . مثلا در انساب سمعانى ( دربارهء وى به بعد رجوع شود ) از تاريخ ابو محمّد اسمعيل بن على الخطبى سخن رفته و سمعانى كتاب مزبور را منبعى قابل اعتماد مىخواند « 2 » .
ابو اسحق ابراهيم بن هلال « 3 » متوفى به سال 384 هجرى از خاندان ثابت و هلال بوده و در سال 371 هجرى تاريخ خاندان بويه را تحت عنوان « كتاب التاج فى دولة الديلم » براى عضد الدّولهء ديلمى نوشته . مؤلفان بعدى غالبا مستخرجاتى از اين اثر نقل كردهاند و از لحاظ سبك و انشاء نمونهاى ممتاز شمرده مىشده ولى گمان نمىرود كه از لحاظ اعتبار تاريخى نيز ممتاز بوده باشد زيرا هدف مستقيم آن تجليل آل بويه بوده و خود مؤلف معترف است كه براى نيل به اين مقصود كتاب خويش را با تخيلات محبانهاى پر كرده است « 4 » . در اين رديف سرانجام از جوينى مورخ « 5 » نام مىبريم كه در قرن هفتم هجرى آثار خويش را به رشتهء تحرير در آورده و هنگام
هامش
( 1 ) - زان پس مؤلفان مختلف به اين كتاب ذيلهائى نوشته آن را به 616 هجرى رساندند ؛ حاجى خليفه ،II، 123 ؛ حواشى و ملاحظات اين تأليف از ابن قفطى مأخوذ مىباشد ( 110 و بعد ) .
( 2 ) - « متون » ص 57 ( سمعانى ، چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الخطبى » ) ؛ ياقوت « ارشاد » ،II، 349 .
( 3 ) - .Sq588 .Bd I , S، «Chwolsohn « Die Ssabierابن اثير ، چاپ تورنبرگVIII، 397 ،III، 11 ، 74 ؛ بروكلمان ، .GAL BdI . S96 ؛ تاريخ زندگى در اثر ياقوت ( « ارشاد » ،I، 358 - 324 ) با مستخرجاتى از اثر دخترزادهء او هلال . [ به شهادت پارهاى مآخذ ، هلال - خواهرزادهء ابو الحسن ثابت بن سنان است نه دخترزادهء او . در اين باره رجوع شود به : الاعلام زركلى 9 : 94 و مآخذى كه در آن كتاب مذكور است . ] ( مترجم ) .
( 4 ) - توجه شود به : 159 .. Bd I , S، «Goldziher « Muhammedanische Studien( 5 ) - نسخهء خطى ورقهء 275 / 34 . 2 .GPBIV« جيل » به جاى « جنگ » از نسخهء خطىGPBخانيكوف 171 اخذ شده .