و سنام و نهام « 1 » ( درهء نهام در كوههاى حصار ) و خاور جارى است نام مىبرد .
در واقع اين رودها ( كه اكنون قرهطاغ - دريا و توپلنگ و سنگردكدريا ناميده مىشوند ) بخش علياى سرخان را تشكيل مىدهند « 2 » .
در قرون وسطى درهء سرخان ناحيهء صغانيان يا چغانيان « 3 » را تشكيل مىداده و صاحب اين ناحيه در عهد پيش از اسلام لقب چغان - خدات داشته « 4 » .
بنا به گفتهء مقدسى « 5 » در صغانيان 16000 ده وجود داشته . اين ناحيه از لحاظ وسعت و ثروت و عظمت بلاد بهپاى ختل نمىرسيده . شهر عمدهء ناحيه كه همين نام داشته - در مسافت چهار روز راه يا 24 فرسخى ترمذ « 6 » و سه روز راه از قباديان - محتملا در محل كنونى شهر « دنو » ( دهنو ) كه اكنون به سبب اهميت بازرگانى و سوق الجيشى خود مركز ناحيه است - « 7 » قرار داشته .
هامش
( 1 ) - ابن خردادبه ( 37 ) ؛ اين ناحيه را « نهام » - و مقدسى ( 344 ) « بهام » - ذكر كرده كه به فاصلهء 3 روز راه از صغانيان قرار داشته . ابن خردادبه گذشته از « نهام - بينقان » - و « مندجان » و « كست » - ( تلفظ اين نامها مشكوك است ) را اسم مىبرد كه محتملا در حوضهء شاخههاى سرخان قرار داشتهاند .
( 2 ) - 43 .Sogdiana » S» ،Tomaschek( 3 ) - ص - عربى غالبا به جاى « چ » - فارسى به كار مىرود .
( 4 ) - طبرى -II- 1596 .
( 5 ) - مقدسى 283 ، 290 .
( 6 ) - استخرى - 340 - 339 ؛ ابن خردادبه ، 34 ؛ قدامه ، 211 .
( 7 ) - كوستنكو - « سرزمين تركستان » - مجلدII- ص 146 ( رجوع شود به : دياكونوف ، « كارهاى گروه كفرنگن ص 180 ( دربارهء تعيين محل شهر صغانيان - چغانيان ) . - هيئت تحريريه ) .