بسيار سفر كرده بوده . از ميان حكايات فراوانى كه در كتاب وى منقول است داستانهاى بالنسبة متعدد مربوط به قراخانيان و بويژه طمغاج خان ابراهيم ابن نصر بيشتر اهميت دارد « 1 » . اين كتاب گذشته از لطايف ، فصولى در تاريخ ( بخش اول ، فصل 5 ) و جغرافيا ( بخش 4 ، فصل 16 ) نيز دارد . در فصل اخير الذكر بويژه آنچه دربارهء قبايل آسياى شرقى و ترك نوشته شده شايان توجه خاص است . مؤلف نخستين نويسندهء مسلمانى است كه از اويغوران سخن رانده است « 2 » .
محمد بن نجيب بكران كتاب « جهان نامه » را براى محمد خوارزمشاه ( 617 - 597 هجرى ) به زبان فارسى نوشت . تا حدى كه اطلاع داريم از اين تأليف فقط دو نسخهء خطى در دست است « 3 » . در اين كتاب پارهاى اطلاعات جالب توجه در جغرافياى ماوراء النهر و تاريخ قراختائيان يافت مىشود « 4 » مجملى از تاريخ قراختائيان كه ماوراء النهر را به زير سلطهء خويش درآورده بودند ، در تأليف جوينى مورخ مندرج است كه در اين مورد بخصوص مشحون از خطاها و مبهمات و تناقضهاى فراوان مىباشد . با اين حال
هامش
( 1 ) - « متون » ص 87 - 84 .
( 2 ) - همانجا ص 99 . تا حدى كه اكنون اطلاع حاصل است كلمهء « ايغور » يا « اويغور » نخستينبارى كه در تأليفات عربى ذكر شده در « ديوان لغات الترك » محمود كاشغرى بوده است ( پايان قرن 11 ميلادى ) .
( 3 ) - تومانسكىZVORAOمجلدIX، ص 303 - 302 و همچنين تومانسكى « جغرافىدان ايرانى تازه يافته شده » ص 124 .
( 4 ) - « متون » ، ص 82 - 81 ( اكنون متن « جهان نامه » توسط يو . ا .
بورشچفسكى از روى نسخهء خطى لنين گراد به شيوهء عكسى [ و در تهران بچاپ سربى ] چاپ و منتشر شده است . - هيئت تحريريه ) .