ياقوت سفرهاى طولانى كرده ولى ، بديهى است كه به ديدن همهء ممالك اسلامى توفيق نيافته . وى با آنكه به خوارزم رفته بوده هرگز در ماوراء النهر نبوده . چنان كه دخويه « 1 » به حق تذكر مىدهد نمىتوان كوركورانه به تلفظ نامها - آنچنانكه وى مىگويد - اعتماد داشت . ياقوت معجمى از شروح زندگى دانشمندان نيز ترتيب داده و قطعاتى از كتب و رسالههائى را كه اكنون مفقود شده ، نقل كرده است . بخشى از اين تأليف كه در دست است توسط استاد مارگوليوس طبع و منتشر شده « 2 » . بايد از تأليف زكريا بن - محمد القزوينى ( متوفى به سال 682 هجرى ) در هيئت و جغرافيا هم كه به همت ويوستنفلد « 3 » چاپ و منتشر شده ، ياد شود . مؤلف از كتاب ياقوت استفاده كرده ولى در بعضى جاها اطلاعاتى به دست مىدهد كه در « معجم » نتوان يافت .
در سال 610 هجرى صفى الدين ابو بكر عبد اللّه بن عمر كتابى در
هامش
( 1 ) -BGA , I , pp , VII - VIII( 2 ) -rifat al - adib or Dictionary of؟ma؟d al - arib ila؟The Irsha-t . Ed . by D . S . Margolicuth , Vol . l - VII , Leyden؟Learned Men of Yaeu( 7 - 1 ،GMS , VI) 1927 - 1907 ،Londonاكنون خبر رسيد كه مجلدات مفقوده پيدا شده . رجوع شود به مقالهء ناشر .
.Margoliouth , A hitherto undiscovered volume( 3 ) -