جهنم در آنجاست . ملا صدرا در لابلاى گفتار خود از جهنم سقراط ( تارتاروس يا طرطاروس ) ياد مىكند وسخنان أو را شاهد مىآورد تا پيوستگى زنجيره حكمت در طول تاريخ را خاطر نشان سازد .
ملا صدرا بر خلاف عدهاى از فلاسفه ، معتقد به معاد جسماني است وآخرت را همانند اين دنيا مىداند ، با اين فرق كه آخرت جاى ثبات وقرار است ودنيا بىثبات وگذرا . بگفته وى دنيا وآخرت همراه يكديگر وباهمند ؛ بودن در يكى بمعنى نبودن در ديگرى نيست اگرچه زندگى در جهان مانع ديدن جهان ديگر مىشود .
* * * فلسفه ومكتب ملا صدرا أصولا پرتحرك وپوياست ، وهمه چيز بحكم قانون حركت جوهري ، مدام در حركت است ؛ بناى جهان بر خير وسعادت وكار موجودات ، طي راه تكامل وبلوغ پس از بلوغ است ، معاد وبازگشت همه چيز به مبدأ وسر آغاز هستى وآفريدگار آن است . وى حتى پنهان نمىسازد كه به أصل دورهاى وجود يا « دوره وكوره » حكمت باستانى إيران نيز بگونهاى معتقد است . « 1 »
در حكمت متعاليه صدر المتألهين نه فقط حكمت مشرقى بلكه يك فلسفهء پوياى سه هزارساله را مىتوان در كنار خود يافت ؛ از اين رو ، سخن را كوتاه مىكنيم وآن را به خود مؤلف مىسپاريم .
* * * اين خلاصهاى بود از فصول وأصول مهم اين كتاب ؛ وخواننده خبير ، با مطالعه كتاب ، نكتهها خواهد يافت كه مجال اندك اين پيشگفتار اجازه بيان وشرح آن را نمىداد .
هامش
( 1 ) المظاهر ، فن 2 ، مظهر 2 ، تحقيق .